سلام یو علمي او تحکیم شوی ژورنال دی چې د افغانستان د لوړو زده کړو وزارت له‌خوا اکادمیک اعتبار ترلاسه کړی دی او د (0049-21-RCTD-PNJR) شمېرې سره ثبت شوی دی. دا ژورنال لاندې ISSN شمېرې لري: ISSN 3078-9583 (Online) او ISSN 3078-9575 (Print). دغه مجله د ټولنیزو علومو په برخه کې علمي مطالب د تحکیم له پروسې وروسته خپروي. سلام یو آنلاین ژورنال دی چې د همتا ارزونې (peer-reviewed) لاندې راځي او په بېلابېلو ژبو خپرېږي. د دې مقالو ته لاسرسی وړیا دی او د خپرونې لګښتونه یې ډېر کم دي. دا ژورنال د افغانستان دننه او له هېواده بهر پیژندل شوی دی او مقالې پکې په چټکۍ سره خپریږي. موږ یو تحقیقي پلیټفارم برابر کړی دی چې څېړونکي او پوهان خپل علمي موندنې او لاسته راوړنې له نورو سره شریک کړي. د سلام مقالې د نړۍ د وتلو او مشهور اندیشمندانو تر څار لاندې خپرېږي. دا ژورنال محققینو ته دا زمینه برابروي چې خپلې مهمې څېړنې خپرې کړي. سلام یو علمي، د همتا له‌خوا ارزول شوی، غیرانتفاعي او دوه‌واري (نیم‌سالنی) ژورنال دی چې په ټولنیزو علومو تمرکز لري.
د کارمندانو پر تولیدي وړتیا د بشري سرچینو په مدیریت کې د معلوماتي ټکنالوژۍ د یوځایوالي اغېز: د افغانستان د غیر دولتي مؤسسو یوه څېړنه
د کارمندانو پر تولیدي وړتیا د بشري سرچینو په مدیریت کې د معلوماتي ټکنالوژۍ د یوځایوالي اغېز: د افغانستان د غیر دولتي مؤسسو یوه څېړنه دا څېړنه د افغانستان د غیر دولتي ادارو په چوکاټ کې د کارمندانو د تولیدي ظرفیت په لوړولو کې د معلوماتي ټکنالوژۍ (IT) رول تحلیلوي. څېړنه پر هغو بنسټیزو برخو تمرکز کوي چې عبارت دي له: د معلوماتي ټکنالوژۍ پر بنسټ د بشري سرچینو کړنلارې، د IT پوهه، د IT پر بنسټ نوښتونه، او د IT بنسټیز زیربنایي جوړښتونه. څېړنې میتود کمیتي دی، او د سروې پر بنسټ ولاړه ده، او معلومات له هغو مسلکي کسانو څخه راټول شوي چې د افغانستان په مخابراتي، بانکدارۍ او لوړو زده کړو په سکتورونو کې د بشري سرچینو او معلوماتي ټکنالوژۍ په برخو کې کار کوي. ټولټال ۲۰۶ معتبرې او د شننې وړ پوښتنلیکونه ترلاسه شوي دي. د څېړنې پایلې څرګندوي چې د معلوماتي ټکنالوژۍ پر بنسټ د بشري سرچینو مدیریت د کارمندانو سره د تولید د زیاتوالي په برخه کې د پیاوړو او مثبتو اړیکو څرګندونه کوي، او دا ډول مدیریت د HRM د پروسو په اسانتیا کې مهم رول لري. همداراز، په کارمندانو کې د معلوماتي ټکنالوژۍ اړوند پوهه هم د تولید پر کچې د مهم او مثبت اغېز څرګندونه کوي، چې د کارمندانو د IT په میدان کې د وړتیاوو ارزښت ته اشاره کوي. خو په مقابل کې، د معلوماتي ټکنالوژۍ نوښتونه او زیربنایی جوړښتونه د احصایې له پلوه مهم رول نه لري، دا پایله دا څرګندوي چې ممکن د دوی تاثیرات غیر مستقیم یا د سازماني شرایطو پورې تړلي وي. د څېړنې له موندنو څخه دا پایله اخیستل کېږي چې د IT پر بنسټ د HR سیسټمونو پلي کول او د کارمندانو د معلوماتي ټکنالوژۍ پوهه لوړول د سازماني پایلو د ښه والي لپاره ستر اهمیت لري. له همدې امله، وړاندیز کېږي چې د افغانستان غیر دولتي ادارې باید د IT پر بنسټ د بشري سرچینو د مدیریت پیاوړتیا او د کارکوونکو د IT مهارتونو لوړولو ته لومړیتوب ورکړي. سربېره پر دې، راتلونکې څېړنې باید د معلوماتي ټکنالوژۍ د نوښت او بنسټیز جوړښت د اغېز د دقیقو میکانیزمونو په تشخیص تمرکز وکړي، او د افغانستان د ځانګړي سازماني چاپېریال نور مهم فکتورونه هم تحلیل کړي.
سازمان بریکس با هدف ایجاد تغییر در نظم جهانی و انتقال آن از حالت تک‌قطبی به چندقطبی، از طریق گروهی از کشورهای در حال توسعه اقتصادی که خواهان ایفای نقش فعال در تحولات بین‌المللی هستند، شکل گرفت. این سازمان به‌دنبال ایجاد فضایی استکه در آن کشورهای در حال توسعه و کمتر توسعه‌یافته بتوانند نقشی مؤثرتر در ساختار جهانی ایفا کنند. از آنجا که اعضای بریکس در اقتصاد جهانی تأثیرگذار هستند، بسیاری از کشورهای دیگر نیز تمایل دارند به این سازمان بپیوندند و در تحولات جهانی سهیم شوند. یکی از اهداف اصلی بریکس کاهش سلطه دالر آمریکا به‌عنوان ارز غالب در معاملات جهانی است. به‌جای وابستگی به دالر، این گروه در تلاش است تا از ارزهای ملی خود و سازوکارهای مالی جایگزین استفاده کند. اگرچه بریکس با چالش‌های بسیاری از جمله قدرت نظامی ایالات متحده و تفاوت‌های اقتصادی و سیاسی اعضای خود روبه‌رو است، از اینرو، توانسته است تأثیرات خود را در عرصه‌های اقتصادی و سیاسی به‌طور قابل توجهی گسترش دهد. در این راستا، بریکس گام‌های مهمی در جهت تضعیف هژمونی ایالات متحده و مستقل شدن از نهادهای مالی تحت سلطه آمریکا مانند صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی برداشته است. این اقدام‌ها به‌طور مستقیم به هدف بزرگ‌تر بریکس برای ایجاد یک نظم جهانی چندقطبی و متنوع کمک می‌کند. آینده نظم جهانی به‌سوی یک ساختار چندقطبی پیش می‌رود، اما برای تحقق کامل این هدف، بریکس باید چالش‌های داخلی خود را حل کرده و به توافقات مؤثر میان اعضای خود دست یابد. در صورتی که بریکس بتواند بر این چالش‌ها غلبه کند، احتمالاً شاهد تحولاتی عمیق در نظام جهانی خواهیم بود که تأثیرات آن در سطح اقتصادی و سیاسی جهانی مشهود خواهد بود.
بارسنجی نقش هوش مصنوعی در فرایند صدور فتوا
این پژوهش با هدف اعتبارسنجی نقش هوش مصنوعی در فرایند صدور فتوا، به تحلیل استفاده از فناوری در حوزه فقه اسلامی پرداخته است. ابتدا با مفهوم‌شناسی هوش مصنوعی و قابلیت‌های آن در پردازش داده‌های شرعی، چارچوبی برای کاربردهای فقهی مانند دسترسی به منابع استنباط و تحلیل مباحث پیچیده ارائه می‌شود. سپس امکان‌سنجی اهلیت هوش مصنوعی در فقه، با تاکید بر محدودیت‌های ذاتی نظیر ناتوانی در ارزیابی مصالح متغیر و فقدان مسئولیت اخلاقی، مورد نقد قرار می‌گیرد. بررسی فرآیند صدور فتوا نشان می‌دهد که هوش مصنوعی در بهترین حالت، به عنوان «سیستم خبره» در پشتیبانی از اجتهاد انسانی عمل می‌کند، نه جایگزینی برای مُفتی. یافته‌ها حاکی از لزوم در نظر گرفتن ضوابطی مشخص در هنگام استفاده از هوش مصنوعی توسط افراد متخصص دارد.
متاورس؛ ماهیت، چالشها و راهکار های حقوقی
پیشرفت‌های تکنالوژیکیِ امروزی در زندگی بشر به‌گونه­ی چشمگیری توسعه یافته که مجموعه­ی زیادی از امورات انسانها به آن مربوط گردیده است؛ چنان­که ناگزیر باید با آن کنار آمد و در جهت ایجاد سهولت‌های زندگی از آن بهره گرفت. یکی از مظاهر برجستۀ این تحول و پیشرفت، متاورس است. در این مقاله، ما به بررسی این پدیده و پلتفورم جدید ایجاد شدهِ تحت قالب متاورس خواهیم پرداخت. هدف این تحقیق، بررسی ماهیت و چیستی متاورس با مطالعه ابعاد حقوقی آن است که شامل تسری احکام موجود و امور حقوقی لازم در این زمینه می‌شود. تلاش می‌شود تا به مهم‌ترین پرسش‌های مطرح‌شده در این حوزه پاسخ داده شود: اینکه متاورس چیست؟، معاملات حقوقی در این فضا چه اثراتی دارند؟، آواتار چیست و دارای چگونه شخصیتی (مستقل یا وابسته) میباشد؟، قوانین حاکم در این فضا چی است و چگونه عمل می‌کند؟ و سایر پرسش‌هایی که به‌طور ضمنی مطرح و در این تحقیق به شکل کلی مورد بررسی قرار خواهند گرفت. این تحقیق به‌طور دقیق مسائل مطروحه را بررسی کرده و تلاش می‌کند روشن سازد که چگونه می‌توان به‌صورت قانونی و مشروع با پدیده‌های نوظهور همانند متاورس تعامل کرد. روش بحث در این تحقیق مبتنی بر مطالعه، بررسی و تطبیق مسائل حقوقی دنیای حقیقی با دنیای مجازی (دو‌بعدی و سه‌بعدی) است. این تحقیق بر اساس مطالعات و منابع موجود انجام می‌شود، هرچند که منابع عمیق و قطعی در این زمینه هنوز هم محدود هستند. در این تحقیق، ابتدا به بیان ماهیت و چیستی متاورس پرداخته شده و سپس چالش‌های حقوقی و فقهی آن آشکار خواهد شد. هدف نهایی نیز ارائه پیشنهادات علمی و عملی در این حوزه است تا بتوانیم به درک بهتر و تدوین مقررات مناسب­تر برای فضای متاورس داشته باشیم.
سازمان همکاری شانگهای و نقش آن در مهار سیاست های توسعه طلبانه غرب و آمریکا
سازمان همکاری شانگهای در اوایل ایجاد، بیشتر روی حل اختلافات ارضی و مرزی میان اعضا فعالیت می کرد که پس از فروپاشی شوروی با استقلال کشورهای متعددی از جمله پنج کشور آسیای مرکزی، از این ناحیه دچار بعضی مشکلات بود. این سازمان هم چنان به هدف تنظیم و تعیین یک چارچوب به منظور همکاری های اقتصادی در راستای احیای اقتصاد های نوپای کشورهای تازه استقلال یافته این حوزه، به ابتکار روسیه و چین ابتدا تحت نام شانگهای 5 و بعداً با کسب عضویت ازبکستان تحت نام شانگهای 6 دست به فعالیت زد و در 15 جون 2001م به سازمان همکاری شانگهای (SCO) تغییر نام داد. از آنجایی که روسیه و چین از اعضای کلیدی و مؤسس این سازمان به شمار می آیند و در این اواخر با توجه به حمله روسیه به اوکراین و مخالفت آمریکا ناتو و هم چنان تهدیدات ادغام جزیره تایوان به کشور چین و مخالفت های مکرر و صریح آمریکا و متحدینش، اوضاع بین المللی را به سمت و سوی رقابت های شدید نظامی و در نهایت چند قطبی شدن ساختار نظام بین الملل می برد. از یک طرف رشد روز افزون اقصادی چین و اتخاذ سیاست فعال توسط روسیه به رهبری ولادیمیر پوتین و از طرف دیگر اتخاذ سیاست توسعه طلبانه آمریکا و ناتو به سوی شرق و اتخاذ سیاست های تهاجمی علیه روسیه و چین غرض توقف یا حد اقل کند ساختن روند رو به رشد اقتصادی و نظامی چین و قدرت گیری مجدد روسیه، اوضاع بین المللی را بیشتر از هر زمان دیگر متشنج ساخته و جهان را در ورطه رقابت های نظامی و تسلیحاتی فرو برده است. سوالی که مطرح می شود این است که، آیا سازمان همکاری شانگهای با عضویت سه کشور رقیب و حتی دشمن آمریکا (روسیه، چین و ایران) و دو قدرت بزرگ حد اقل منطقه ای (روسیه و چین) خواهد توانست رؤیای ناتوی شرق را به حقیقت مبدل کند یا خیر؟ فرضیه مقاله این است که تحولات اخیر در اروپای شرقی، خاور دور و آسیای مرکزی، زمینه را برای مبدل شدن سازمان همکاری شانگهای به عنوان یک سازمان دفاع دسته جمعی رقیب ناتو و آمریکا بیش از هر زمان دیگر مساعد نموده و کشورهای روسیه و چین با سایر اعضای سازمان با استفاده از تجمیع قدرت دول عضو می توانند جلو سیاست های توسعه طلبانه و تهاجمی آمریکا و ناتو را حد اقل در شرق گرفته و از ادامه سیاست یک جانبه گرایی آمریکا جلو گیری نمایند و در نهایت یک نظم چند قطبی مجدداً درجهان حاکم شود.
علوم شرعی وعصری؛ انگیزه های تقابل وضرورت تعامل
نوشته‌ی حاضر به بررسی تقابل میان علوم شرعی و علوم عصری در جوامع اسلامی معاصر می‌پردازد. این کم‌مهری نه تنها ریشه در تاریخ و دورانِ استعمار دارد؛ بلکه پیامدهایی در ابعاد مختلف تمدنی و فکری به همراه داشته است. در این تحقیق، با استفاده از روش تحلیلی-تاریخی و مطالعه‌ی تطبیقی، سعی شده است به این سوال پاسخ داده شود که چرا و چگونه علوم در جهان اسلام از دروازه‌ی مخاصمت داخل شده‌اند و چه راه‌کارهایی برای ایجاد تعامل میان این علوم وجود دارد. داده‌ها از طریق تحلیل مفهومی و مقایسه‌ای بررسی شده و منابعی که مطالعه شده‌اند، شامل متون کلاسیک و دیدگاه‌های معاصر پاره‌ای از علمای مسلمان است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که در دوران شکوفایی تمدن اسلامی، هیچ‌گونه تقابل یا گسستی میان علوم شرعی و طبیعی وجود نداشت و علم به‌عنوان مقوله‌ای توحیدی و یکپارچه در بستر معرفت اسلامی در نظر گرفته می‌شد. این انسجامِ معرفتی از طریق نهادهایی مانند مدارس نظامیه، بیت‌الحکمه، رصدخانه‌ها و.. تقویت می‌شد. اما با ورود مدل‌های سکولارِ غربی در دوران استعمار، ساختار معرفتی مسلمانان دچار انشعاب شد. نتیجه‌گیری پژوهش این است که برای احیای تمدن اسلامی، باید ارتباط عقلانی، معرفتی و نهادی میان علوم شرعی و علوم عصری بازسازی شود. پیشنهاد پژوهش این است که به سوی یک نظام آموزشی هماهنگ حرکت کرده و فلسفه‌ی علم از منظر اسلامی بازتعریف گردد، همچنین باید گفت‌وگوی میان‌علمی در راستای مقاصد شریعت و سنت علمی تمدن اسلامی تقویت شود.
ضرورت قانون اساسی برای اداره و تنظیم امور سالم کشور
قانون اساسی مهمترین سند حقوقی یک کشور بوده که همه امور و ساختار های نظام کشوری را تنظیم مینماید. قانون اساسی به حیث یک ضرورت و نیاز مبرم جوامع انسانی از دیر باز جواب گوی این نیاز ها بوده و در آینده نیز به نقش آفرینی خویش در رفع این ضرورت ها و نیاز ها در تمام جوامع و به خصوص در افغانستان ادامه خواهد داد. در این مقاله به نیاز و ضرورت قانون اساسی برای همه کشور ها و به خصوص افغانستان پرداخته ایم که چرا افغانستان در عصر فعلی قانون اساسی داشته باشدو قانون اساسی چه نقشی را در ایجاد ساختار یک نظام سیاسی سالم ایفاء کرده میتواند.؟ روش تحقیق به لحاظ نوع تحقیق، توصیفی – تحلیلی و به لحاظ روش شناسی تحقیق بر اساس نوع مطالب و یافته ها، روش کیفی است و روش جمع آوری مطالب و یافته ها کتاب خانه ای و در موارد بسیار محدود هم انترنتی میباشد. در این مقاله موضوعات چون: تعریف قانون اساسی، سیر تاریخی قوانین اساسی، جایگاه قانون اساسی در شریعت اسلامی و نیاز و ضروت افغانستان به قانون اساسی به بحث گرفته شدهدر نهایت بحث با نتیجه گیری مختصر، پیشنهادات و منابع و مأخذ خاتمه پیدامیکند.
ارز دیجیتال در میزان فقه اسلامی با رویکرد مقاصدی
ارز دیجیتال از مسائل نوظهور است که به دلیل پیچیدگی‌های متعدد و شبهات فراوانی که در پیرامون آن مطرح شده نیازمند بررسی دقیق می‌باشد. این پژوهش تلاش دارد نخست به شرح و تبیین دقیق ارز دیجیتال بپردازد و سپس با استفاده از داده‌های نوین علمی جایگاه این ارز را در فقه‌اسلامی مورد بررسی قرار دهد. براساس نتایج به دست آمده، ارز دیجیتال در بستر انترنت به وجود آمده و دارای ماهیتی مجهول است که سبب بروز اختلاف دیدگاه‌های جدی از سوی فقها و صاحب‌نظران دینی در هویت‌دهی به آن گردیده است. به گونه‌ای که اکثریت فقهای معاصر و اندیشمندان اقتصاد اسلامی به علت وجود جهالت گسترده در ماهیت این ارز و فریب محتمل‌الوقوع در معامله با آن و نیز عدم پشتیبانی و نظارت حکومت بر آن و همچنین ناسازگاری گسترده با مقاصد شریعت در حفظ مال، رای به عدم مشروعیت ارز دیجیتال داده‌اند. پژوهش حاضر براساس دلایل قابل توجة اکثریت فقها، معامله ارز دیجیتال و نیز معامله با ارز دیجیتال را ناجائز می‌داند و از آنجایی که این حکم به علت عدم وجود نص صریح و یا قیاس جلی، با در نظر داشت مصلحت عموم بندگان صادر گردیده است، می‌توان به آن در قالب ممنوعیت از باب «سداللذریعه» نگریست و با تغییر مصالح، ظروف و نیز رفع چالش‌های فقهی آن، حکم را قابل تغییر دانست.
عوامل سیاسی و حقوقی موثر بر جذب سرمایه گذاری خارجی
سرمایه‌گذاری‌های خارجی از جمله عوامل کلیدی و متنوع در رشد اقتصادی کشورها محسوب می‌شوند و به‌طور قابل‌توجهی تحت تأثیر عوامل سیاسی و حقوقی قرار دارند. این مقاله تحقیقی با تأکید ویژه بر ابعاد سیاسی و حقوقی به بررسی و تحلیل عوامل مؤثر بر جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی می‌پردازد. در ابتدا، نویسندګان به تعریف مفاهیم اصلی مانند سرمایه، سرمایه‌گذار و سرمایه‌گذاری پرداخته، سپس، عوامل مختلف تأثیرگذار بر سرمایه‌گذاری را مورد بررسی قرار داده است. این تحقیق عمدتاً بر تحلیل عوامل سیاسی از جمله ثبات سیاسی و پالیسی های دولتی، و همچنین جنبه‌های حقوقی مانند نظام حقوقی و قوانین مرتبط با مسائل تجاری تمرکز دارد و نحوه تأثیرگذاری آن‌ها بر تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران خارجی را بررسی می‌کند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که یک محیط سیاسی و حقوقی باثبات و مساعد می‌تواند به‌طور چشمگیری جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی را تسهیل کند، درحالی‌که بی‌ثباتی و قوانین ناقص یا ضعیف می‌توانند این فرآیند را تضعیف نمایند. این تحقیق در پی ارائه راهکارهایی برای بهبود فضای جذب سرمایه‌گذاری خارجی و تسهیل این فرآیند در کشورهای درحال‌توسعه است.
توکیل زن ومرد درنکاح از دیدگاه فقه و قانون
تحقیق کنونی با عنوان توکیل زن ومرد درنکاح ازدید فقه احناف وقوانین ملی، به بررسی این نوع توکیل، و احکام آن می پردازد. البته وکالت درقضایای احوالشخصی نوعی ازوکالت درباب نیابت اختیاری است. که ازدید نصوص شرعی، قرآن کریم وسنت پیامبرعلیه السلام واجماع ثابت میباشد.و نیابت به وجوهات مختلف تقسیم گردیده است، که ازآن جمله یکی وکالت درقضایای احوال شخصی میباشد. وکالت عقدی است که به موجب آن مؤکل شخص دیگری را درتصرف قانونی ومعلوم قایم مقام خود می سازد. یعنی وکیل به معنای خاص حقوقی امروزی، کسی که عهده­ دار امور موکل و احقاق حقوق اوست. بر اساس عقد وکالت میان وکیل و موکل به صورت اعتباری نوعی درهم تنیدگی شخصیتی ایجاد شده و هر یک با اعتبار خود، دیگری را در جایگاه حقوقی خود وارد میکند. درین عقد تفویض کنندۀ صلاحیت را (مؤکل) و شخصی که صلاحیت به وی سپرده شده است (وکیل) می نامند. که ارکان آنرا ازدید جمهور (مؤکل،وکیل،موکل بِه وصیغه) تشکیل می دهد. ازاینکه وکالت ازدیدگاه شریعت اسلامی وقوانین موضوعه کشور افغانستان مشروع وقانونی دانسته شده برای طرفین عقد صلاحیت و مکلفیت ها وشرایطی پیش بینی شده است که وکیل نمی تواند فراتر از دائره صلاحیت خویش پا فراتر بگزارد وکاری را انجام دهد، همچنان وکالت یک عقد دائمی نبوده، بلکه با تحقق شرایط و حالات مشخص آن منعقد گردیده، وباموارد چون: (صورت عزل وکیل توسط مؤکل، تنفیذ عمل موضوع وکالت، انتهای مدت معین وکالت، فوت مؤکل وزوال اهلیت وکیل ویامؤکل) منتهی می گردد. اهمیت این بحث را میتوان چنین بیان کرد که قوانین اسلامی پیرامون وکالت وعرصه های آن نظریه های مشخصی خودرا دارد که درهر شرایط بهترین راه کار معقول وعادلانه را برای حل وفصل معضلات ومشکلات حقوقی پیشکش می کند. هدف از نگارش این پژوهش، تبیین احکام و قوانین مربوط به وکالت در نکاح وازدواج اعم از زن ومرد به اساسبررسی مقایسوی فقه حنفی و قوانین ملی در این زمینه می­باشد.که باروش کتابخانه ی انجام شده وبا نتیجه گیری وفهرست منابع به پایان رسیده است.
پدی کی شک نشته چی مرګ د هر انسان لپاره یو منل شوی حقیقت دی، له مرګ څخه ورسته له اکثره مسلمانانو څخه مال او دارایي په میراث پاتی کیږی چی د متوفی ورثه یی دشرعی احکامو مطابق خپل منځ کې تقسیموې، آیا متوفی کولای شي له میراث نه پرتهخپلو غیر وارثو اقاربوته په خپل ژوندکې د خپلې دارایۍ په یو اندازه مال سره وصیت وکړي؟ او دا وصیت کول آیا جائز او مشروع کار دئ؟ او که وصیت ورباندې واجب دئ؟ ددې وصیت کولو په رابطه دعلماوو مختلف نظریات شتون لري. جمهور علما: لکه احناف، مالکیان او شوافع وایې: د اسلام په لمړنیو کې دقران کریم د دې مبارک آیت په اساس (كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْرًا الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ.) 180 بقره( په تاسی لازمه شوی-، کله له تاسی نه یوچا ته مرک راشی که چیری مال ورڅنی پاتی شی ـ وصیت کول مور، پلار اوخپلو خپلوانوته). دپورتني ایت پراساس ورثه وو ته په مال سره وصیت کول واجب وه، او د میراث تقسیم هم د وصیت په اساس تر سره کیده، خو کله چی د میراث آیتونه نازل شول، د وصیت وجوب نسخ شو او په استحبابي ډول هر څوک کولای شي خپلو غیر وارثو خپلوانواو یا غریبانو ته د خپل مال په دریمه برخهیا له دریمی نه په کمې برخې سره وصیت و کړي. اهل ظاهر او یو تعداد مفسیرین لكه جصاص داحكام القران مولف وایي: اوس هم غیر وارثو خپلوانو ته د مخکنی آیت پر اساس په یو مقدار مال سره وصیت کول واجب دئ او پورتنی آیت د وارثانو په حق کې منسوخ دئ او د غیر وارثو خپلوانو په حق کې په خپل وجوب سره پاتې دئ. د افغانستان مدني قانون او د مصر د وصیت قانون تنها د متوفی هغه لمسیانو ته چې پلار یې دنیکه یا نیا په ژوندون کې وفات شوی وي او د میراث د قواعدو پر اساس د میراث مستحق نه وي د قانون د حکم پر اساس وصیت واجب بللی.
مهم‌ترین تَرَکه‌ای را که ما از علما و اندیشمندان به ارث می‌بریم، علم است. گذشتگان ما می‌توانستند به‌جای تدوین و تصنیف و تألیف، شاگردانی تربیت کنند که وارثان دانش آنان باشند؛ اما به اهمیت کتابت و نقش آن در حفظ میراث علمی، خوب پی برده بودند. از همین‌رو، نویسندگی را در آوان کودکی تمرین می‌کردند. در گذشته‌ها، دانشجویانی‌که هوای نویسندگی به‌سر داشتند، کتاب‌هایی را مطالعه و حتّی حفظ می‌کردند که در پهلوی فکر و اندیشه، با زیور بلاغت نیز آراسته بود. در خیلی از مدارس کهنِ ما نیز پس از قرآن کریم، کتاب‌هایی چون: پنج‌گنج، حافظ، بیدل، گلستان و بوستانِ سعدی را می‌خواندند. مطالعه‌ی عمیق این کتاب‌ها، قریحه‌ی ادبی و شور نویسندگی را در طالبان علم، به اوج می‌رساند. بعدها که ادبیات روزنامه‌یی بر گنج‌های تراثیِ ما غلبه یافت و مطَوَّلات کم‌عمقْ به‌جای مختصراتِ عمیقْ نشست، پاره‌ای از قلم‌داران دلسوزِ ما قواعدی را در اصول نگارش، وضع کردند. این نوشته‌ها غالباً در باب دستور خطّ فارسی، نشانه‌گذاری و اِعراب‌گذاری کلمات و چگونگی تعامل با واژه‌های بیگانه نوشته شده‌است. نوشته‌ی کنونی هم، گامی‌است در همین مسیر، اما توأم با برخی از یافته‌هایی‌که گمان می‌برم تازه‌تر به نظر می‌رسند.
په دې څېړنه کې د شورا او شورائیت مهمه مسئله څېړل شوې ده. شورا په اسلام کې د ټولنیز ژوند بنسټ دی او د دې بنسټ اهميت هغه مهال لا پسې ډيريږي کله چې د ټولنې د ډېرو وګړو او سیاسي مسئلو پورې تړاو ولري. شورا یو شرعي واجب دی او پر دې د اسلامي امت د علماوو اجماع ده. اسلام د شورا لپاره ډېر پراخه ډګرونه ټاکلي دي، او د مشوره ورکوونکي لپاره يې هم ځانګړنې ټاکلي دي. د شورا د کیفیت په اړه د شریعت لارښوونه دا ده چې د ټولنیزو مسئلو په اړه شورا باید په ټوليزه توګه سرته ورسېږي. په اوسنيو حالاتو کې چې په اسلامي نړۍ کې مجتهد حاکمان نشته، نو د اسلامي شریعت حکم دا دی چې د شورا پرېکړې باید الزامي وي. له شورا وروسته بايد پرېکړهپه اکثریت وشي ځکه اکثریت د اسلامي فقهې له نظره د ترجیح یوه بنسټیزه وسیله ده او د شورائیت په حالت کې پرېکړو ته د رسېدلو لپاره همدا یواځینۍ لاره ده. که په اوسنيو شرایطو کې په همدې شرعي طریقه او د نورو شرعي معیارونو په نظر کې نیولو سره شورائیت حاکم شي، نو ډېرې ستونزې به هوارې شي. دا او دې ته ورته موضوعات په دې څېړنه کې څېړل شوي دي.
د افغانستان د نوي کیدونکي انرژۍ سرچینې: ننګونې، د پالیسۍ چوکاټ، او سپارښتنې
افغانستان، چې یو مخ پر ودې هېواد دی، په پام کې لري چې تر ۲۰۳۲ کال پورې د خپلې برېښنا ۱۰ سلنه د تجدید وړ سرچینو څخه تولید کړي، تر څو په وارداتي برېښنا انحصار، د کلیو د بریښنا د تشې او د چاپېریال د خرابوالي په څېر ننګونو باندې بریالي شي. دا لنډه څېړنه د ثانوي معلوماتو راټولولو د میتود په کارولو سره د بالقوه امکاناتو ، اوسني ظرفیت او راتلونکي پلانونو په شمول د افغانستان د نوي کیدونکي انرژي منظرې پراخه بیاکتنه وړاندې کوي. د اوبو، لمر، باد او بایوماس په برخه کې د نوي کیدونکي انرژۍ د پراخ ظرفیت سره سره، په دې اړه په هېواد کې ننګونې لکه ناڅرګنده پالیسۍ، محدود متخصص کدرونه، امنیتي خطرونه، او د عامه ښکیلتیا په مخ کې خنډونه شتون لري. د دې خنډونو د له منځه وړلو لپاره، د نوي کیدونکي انرژۍ اړوند د روښانه ملي پالیسي درلودل، د اداري ظرفیت لوړول، او عامه - خصوصي مشارکت ته وده ورکول مهم دي. په دغو ننګونو باندې بریالي کیدل کولی شي له افغانستان سره د نوي کیدونکي انرژۍ د اهدافو په ترلاسه کولو کې مرسته وکړي، پداسې حال کې چې د سولې رامینځته کېدل، د دولت جوړونې هڅې، او د اقلیم د بدلون د خطرونو د راکمولو هڅې هم په دې کار کې ګټور واقع کېدلی شي.
ما درعلوم اجتماعی تعریف واحد و یکسان وهمگون از پدیده‌ها نداریم. زیرا نگاه‌های متعدد به پدیدۀ مد نظر از یک منظر صورت نمی‌گیرد. مفاهیم روشنفکر و روشنفکری نیز با این ابهام و ناهمگونی روبروست. دانشمندان هرکدام از روزنه‌ی بدان نظر انداخته وتعریف ارایه داده اند. کانت روشنفکر را به شخص که به بلوغ فکری رسیده و مستقل می‌اندیشد تعبیر نموده است. سقراط و افلاطون روشنفکران را آدم‌های صاحب وجدان خرده‌گیر جامعه تعریف می‌نمایند. ژان پل سارتر روشنفکر را آدم رسالتمند می‌شناخت و علی شریعتی روشنکفر را شخص خودآگاه و دارای رسالت اجتماعی می‌انگاشت. از سوی دگر هر مفهوم در چارچوب دانش خاصی، مفهوم خاص خودش را افاده می‌کند. در هر کانتکست یا چارچوب، مفاهیم معنی خاص را حمل می‌نمایند و از اعتبار خاصی برخوردار اند و بر اساس فهم معنای آن در جامعه نیز تعاملات صورت می‌پذیرد. مفاهیم اگر درست تعریف نگردد، مراد نظریه ها واندیشه ها دقیق دانسته نشده درعمل نیز دچار خطا و اشتباه خواهیم شد. با این حال از دل تعاریف وتلقی‌های متنوع و ناهمگون به تعریف نسبی یک مفهوم می‌توان رسید. درین مقاله تلاش شده است، مفهوم روشنفکر واکاوی، تعاریف آن توسط دانشمندان تبیین و خصوصیات شناسایی شود.
بررسی روایات اتهام پیامبر به تصمیم خود کشی
در باره‌ی مدّت و یا فَتره‌ی انقطاع وحی و حزن عمیقِ پیامبر اکرم _ روایت‌های فراوان و با الفاظ مختلف، در کتاب‌های تاریخی و حدیثی وجود دارد. روایت‌های صحیح و بی‌علّت، از نزول وحی در عالَم بیداری و سپس انقطاع آن برای چند روزِ اندکْ سخن گفته‌است؛ اما در روایت‌های مجعول و معلول و بی‌سند، نه‌تنها از نزول وحی در عالَم خواب؛ بلکه از تصمیمِ خودکشیِ پیامبر گران‌قدر اسلام _ نیز یاد شده‌است. کلّ روایت‌های صحیح‌البخاری در این باب، از نزول وحی در عالَم بیداری حکایت داشته و در آن، اشاره‌ای به تصمیمِ خودکشی پیامبر _ صورت نگرفته‌است، به استثنای روایت مَعْمَر بن راشد صَنْعانی از امام ابن شِهاب زُهْرِی رحمة الله علیه که در آن از تصمیم خودکشیِ حضرت پیامبر _ پس از انقطاع وحی، سخن به میان آمده‌است. امام ابن شهاب زهری رحمة الله علیه پس از نقل اصل روایت صحیح، حکایت تصمیم انتحارِ پیامبر اکرم را بدون آن‌که سنَدی برای آن تذکّر دهد- چنین نقل کرده‌است: «فیما بَلَغَنَا» یعنی: «چنان‌که به‌ما رسیده‌است». این در حالی‌است که امام زهری از صِغار تابعین بود و میان او و حضرت پیامبر _ فاصله‌ی بزرگِ زمانی وجود داشت. از همین‌رو امامان بزرگِ روایت و درایت، بلاغات زهری را به‌باد نقد کشیده و مراسیلِ او را سُست و ضعیف و بی‌اعتبار دانسته‌اند. روایات دیگری‌که در تاریخ طبری و طبقات ابن سعد این داستان دروغین را تأیید می‌کند، همه پُر از عِلَل سندی و متنی بوده و با نقلِ صحیح و عقلِ سلیم در تعارض قرار دارند.
حمایت از مقدسات دینی و ضرورت جرم‌پنداریِ اهانت به آن در قوانین بین المللی
توهین به مقدسات امر جدیدی نبوده و به دین خاصی هم محدود نیست، بلکه همواره در طول تاریخ، اهانت به مقدسات دینی، از قبیل: اهانت به معبودان، کتاب‏های آسمانی، پیامبران، سنت‎ها و تعالیم دینی، اوقات و مکان‌های مقدس و سایر شعائر دینی، موجب تأثر و برانگیختگی حامیان‌شان شده است؛ زیرا مسئلۀ دین در زندگی انسان و احترام به مقدسات دینی، توهین، تعدّی و اسائۀ ادب را هرگز برنمی‎تابد. اینجاست که نظریۀ حمایت از مقدسات دینی و ضرورت جرم‌پنداری اهانت به آن، در سطح ملل، مطرح می‌گردد. تحقیق پیش‏ رو، که به روش تحلیلی ـ توصیفی و با استفاده از داده‏های کتاب‏خانه‌یی شکل گرفته، در پی بیان همین ضرورت است و به نوعی به این دو پرسش پاسخ می‏دهد که: چرا از مقدسات دینی باید حمایت شود؟ آیا جرم‌پنداریِ اهانت به مقدسات دینی، در قوانین بین المللی ضروری است؟ یافته‏های تحقیق نشان می‏دهد که: مسئلۀ دین و احترام به مقدسات دینی، توهین و تعدّی را هرگز نمی‎پذیرد. قوانین بین المللی آزادی دینی را به رسمیت می‌شناسد، اما پیرامون حمایت از مقدسات دینی و یا ممانعت از اهانت به آن، سازوکار پیش‌گیرانه‌ای ندارد. بدیهی است که حق آزادی باورهای دینی، تكالیفی را برای دیگران ایجاد می‌كند که با وجود تضمین حق آزادی بیان برای آنان، نمی‌توانند به حریم دیگران هتّاکی و اهانت کنند؛ چرا که در هیچ آیینی اهانت قابل توجیه نبوده و با حقوق اساسی بشر مغایرت دارد و نیز تأثیر غیرقابل انکاری در ایجاد نفرت و از هم گسستن رشته‌های انسانی داشته و زمینۀ ایجاد خشونت‌های زیان‌باری را درپی خواهد داشت. اینجاست که ضرورت جرم انگاری اهانت به مقدسات دینی نمایان می‌شود، به خصوص اگر در سطح بین المللی انجام گیرد، می‌تواند در این زمینه همۀ کشورها را به پیش‌بینی و وضع مقررات بازدارنده وادار کند.
مهاجرین افغان در پاکستان، اخراج اجباری و پیامد های آن
درین تحقیق کوشش شده تا بعد از بررسی تاریخچۀ مهاجرین افغان در پاکستان و کم و کیف آن، وضعیت کنونی آنها در روشنی آمار و ارقام به تصویر کشیده شود. حکومت مؤقت پاکستان در ماه اکتوبر 2023م فیصله نمود تا 1.7 ملیون افغانِ -به گفتۀ آنها- فاقد مدارک قانونی را از آن کشور، به شکل فوری اخراج نماید. درین تحقیق انگیزه های اقدام به اخراج اجباری مهاجرین آنهم به این عجله و در موسم نا مناسب، به بررسی گرفته شده است. واضح گردیده که تصمیم حکومت پاکستان مبنی بر اخراج مهاجرین افغان، همچنان عکس العمل های موافق و مخالف با عملیات اخراج مهاجرین در داخل پاکستان و در سطح بین المللی به بررسی گرفته شده که نشان می دهد در مجموع پلۀ انتقاد و مخالفت نسبت به این اقدام دولت پاکستان سنگین تر است نسبت به تأئید و موافقت از آن. در اخیر هم روی پیامدهای انسانی اخراج اجباری مهاجرین و اثرات آن بر روابط دو کشور، صحبت شده و نتائج منفی آن که کندی بیشتر روابط میان کابل و اسلام آباد در عرصه های مختلف می باشد، نشان‌دهی گردیده است. در اخیر هم، پیشنهادهایی بخاطر تعامل درست با قضیۀ مهاجرین و عودت کننده گان به جهات ذی ربط، ارائه گردیده است.
د متقدمینو تفسیر پوهانو په وړاندې د قرآن کریم د محکم او متشابه آیتونو په تقسیم او تعریف کې د وقف رول
د متقدمینو تفسیر پوهانو تر مینځ د قرآن کریم د محکم او متشابه آیتونو د تعریف او تقسیم په اړه مختلف آند لوري رامینځته شوي دي چې متشابهات یې په مختلفو ډولو ویشلي او په مختلفو ډولونو یې تعریف کړي دي. د محکم او متشابه په دغو تعریفونو او ویشلو کې د محکم او متشابه اړوند آیت (هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ) کې د وقف قضیه بنسټیز رول لري. په دغه لڼده مقاله کې د متقدمینو تفسیر پوهانو په وړاندې د محکم او متشابه په تعریف او تقسیم کې د وقف همدغه رول څیړل شوی، د هغه حالتونه او پرهغو باندې د استدلال کیفیت روښانه شوی، او پر هغو کې غوره او راجح نظر په ګوته شوی دی. متقدمینو تفسیر پوهانو د محکم او متشابه آیتونو په تعریف او تقسیم کې په آیت کې په راغلو دوو وقفونو استدلال کړی، ځنو یې یوه وقف ته ترجیح ورکړې او بل یې له پامه غورځولی او ځنو نورو یې د هغوي په عکس دريځ نیولی دی او ځنو نورو بیا دواړه په یو وخت کې معتبر ګڼلي دي. یوې ډلې علماوو په آیت کې یوازې د (اللَّهُ) پر مبارک لفظ باندې وقف ته اعتار ورکړی او په همدې بنسټ یې متشابهات یوډول ګڼلي او هغه یې داسې تعریف کړې چې له الله پاک پرته بل څوک یې پر تأویل علم نه لري. دویمې ډلې بیا په آیت کې د (وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ) لفظ باندې وقف معتبر ګڼلي او د (اللَّهُ) پر مبارک لفظ یې وقف له پامه غورځولی دی، او بنا پر همدې یې متشابهات یو ډول ګڼلي او هغه یې داسې تعریف کړي چې راسخ علماء یې په تفسیر او بیان باندې پوهیږي. او درېیمې ډلې علماوو بیا دواړه وقفونه په نظر کې نیولي دي او بنا پر دې یې متشابهات دوه ډوله تقسیم کړي او هر یو یې جلا جلا تعریف کړی دی. د دوی پر وړاندې د لومړي وقف د اعتبار پر بنسټ د متشابهاتو لومړۍ نوعه هغه ده چې د هغو په تأویل باندې یو ازې الله پاک علم لري او له هغه پرته بل څوک – که هغه راسخ علماء دي او که نور – د متشابهاتو د تأویل علم ته لاسرسی نه لري. د دویم وقف پر بنسټ د متشابهاتو دویمه نوعه هاغه ده چې د هغو د تأویل پوهه د عامو مسلمانانو له مینځه راسخو علماوو ته هم حاصله ده. چې همدا د متشابهاتو په تقسیم او تعریف کې د وقف د رول په هکله صحیح او جامع نظر او موقف دی.
په دې څېړنه کې یوه ډېره مهمه موضوع څېړل شوی ده، او هغه د شریعت په رڼا کې د معاصر اقتصاد د نظر سره سم د مالیاتو د اخیستلو حکم دی، د دې موضوع اهمیت په دې کې دی چې په اړه یې متفاوت نظرونه شتون لري، له دې نظرونو څخه کوم نظر د شریعت سره اړخ لګوي او کوم نظر د شریعت سره اړخ نه لګوي؟ د دې لپاره چې د معاصر اقتصاد د نظر سره سم د مالیاتو حکم د شریعت په رڼا کې وڅېړل شي نو باید چې دا ډول مالیات په درست ډول وپېژنو، نو له دې امله په لومړي څپرکي کې په لنډ ډول د معاصرو مالیاتو د پېژندنې په اړه بحث شوی دی، تر څو پرې حکم کول ممکن شي، ځکه حکم په هغه څه کېدلی شي چې ماهیت یې مشخص وي. د معاصرو مالیاتو د شرعي حکم د معلومولو په لړ کې دویمه قضیه چې څېړل يې اړین ؤ دا وه چې ایا اسلام د اسلامي دولت د بودیجې د تمویل لپاره معلومې سرچينې لري؟ ایا دا سرچينې توفیقي دي که توقیفي، په دې معنی چې په دې کې د اجتهاد مجال شته او که نه؟ او د هغو سرچينو څخه پرته نورې سرچينې په کې اضافه کېدلی شي چې په شرعي نصوصو کې یې یادونه شوې او که نه؟ د دې څېړنې په پایله کې جوته شوه چې شریعت یو لړ سرچينې د اسلامي حکومت د تمویل لپاره مشخصې کړي دي، خو له دې امله چې دا قضیه د معاملاتو سره تړاو لري، نو دا د اجتهاد مجال دی او دا سرچينې په همدې منصوصي سرچينو کې منحصرې نه دي، له همدې امله ګورو چې د حضرت عمر بن الخطاب رضي الله عنه په خلافت کې نورې سرچينې هم په دې کې ور زیاتې شوي دي، له دې امله دې پايلې ته ورسېدو چې که مالیه شرعي مانع ونه لري او د بودیجې د تمویل د سرچينې په توګه ترې کار واخیستل شي دا په دې ډګر کې د شریعت د طبیعت سره مخالفت نه لري. درېمه قضیه چې اړینه وه او باید چې څېړل شوی وی هغه دا وه چې د شریعت له نظره د دولت له لورې د اجباري مالیاتو د اخیستلو په مخ کې یواځینی شرعي مانع دا دې چې شریعت د چا په ملکیت کې د هغه له خوښې پرته تصرف کول ناروا ګڼي، او اجباري اخیستل همداسې یو تصرف دی. څلورمه قضیه دا څېړل شوی چې د مالیې په مخ کې موجود شرعي خنډ (چې د خلکو له خوښې پرته د هغوی د مال اخیستل) څرنګه او په کومو حالاتو کې له منځه تللی شي؟ ځکه په کومو حالاتو کې چې دا خنډ له منځه ولاړ شي په هماغه حالاتو کې به د مالیې اخیستل جواز ولري، او په کومو حالاتو کې چې دا خنډ وجود ولري نو مالیه اخیستل به ناروا او نا درست وي. د څیړنې په پای کې دې پايلې ته ورسېدو چې په لاندې دوه حالتونو کې دا خنډ له منځه تللی شي: لومړی: د اضطرار حالت چې په دې حالت کې د شرعي ولایت لرونکی حکومت د خلکو د مال سره د مباح مال په توګه تعامل کولی شي. دویم: په عادي حالاتو (غیر اضطراري حالاتو) کې د مالیې اخیستل یوازې هغه وخت جواز لري چې خلک په خپله خوښه د خپلو وکیلانو له لارې د مالیې د ورکولو وعده وکړي او دا وعده به ملزمه وعده وي، دویم دا چې د همدې وکیلانو له لارې د مالیې د ورکولو عقد وکړي، یعنې د حکومت او ولس ترمنځ د مالیې د ورکړې یو اجمالي عقد باید شتون ولري او بیا د هر کال لپاره هغه مقدار په تفصیلي توګه د یو تفصیلي عقد له لارې مشخص کړی شي چې د هر وګړي څخه به په کومو شرطونو څومره مالیه اخیستل کېږي. نو مالیه د هېوادونو اړتیا ده، له دې څخه پرته حکومتونه او هېوادونه پرمخ نه شي تللی، خو مسلمان حکومتونه باید دا په هغه توګه واخلي چې د شریعت سره برابر وي، او په دې څېړنه کې همدا په ګوته شوی دی.
د پیسو په ارزښت کې بدلون اود پورونو په ادا کولوکې یې اغیزې
څرنګه چې په حاضر وخت کې په پیسوکې د ارزښت له پلوه بدلون زیات پیښیږي او اغیزې یې په افرادو او ټولنو نیغ په نیغه شته دی؛ لدې امله د اسلامي شریعت معاصرو علماوو ورته د یوې نازله په حیث، زیات اهتمام کړی دی، پدې هکله یې زیاتې لیکنې کړي اود پیسو نوعیت، ځانګړنې، چاپ او د چاپ کمیت یې، ټولې هغه مهمې چارې بللې دي، چې د حکومت صلاحیت او مسؤولیت دی اوحکومت باید د پیسو د ساتنې لپاره هر اړخیز تدابیر ولري. له دې لیکنې څخه عمده هدف، په پیسوکې د ارزښت له اړخه د بدلون په صورت کې، د پور د ورکړې شرعي حکم بیانول دي، نوکه چیرې دین د سرو زرو دینارو یا د سپینو زرو درهمو وي، په اتفاق د علماوو، په هغوکې د ارزښت بدلون څه اعتبار نلري، بلکې پوروړی به هماغه کچه دین ورکوي چې مخکې یې په ذمه کې ؤ، اوکه چیرې دین د معدني سکو وي، د جمهورو ففهاوو په وړاندې حکم یې د دینارو اودراهمو په څیر په ارزښت کې بدلون اعتبار نلري، خود امام ابویوسف رحمه الله په وړاندې د معدني سکود ارزښت بدلون د دین په ورکړې کې معتبر دی، پدې معناچې د دین څښتن ته به پورد پیسو په ارزښت کې پیښ تفاوت محاسبې سره مل، ورکول کیږي، چې په حنفي مذهب کې د امام ابویوسف په قول فتوا ده. اما د اوسنیوکاغذي پیسود دین د ورکړې د څرنګوالي په لړکې د معاصرو علماوو دوه عمده نظرونه دي، چې د لاندې محملونو په ټاکلو سره ورته اعتبار ورکړل شوی دی: لومړی محمل عادی اوعام حالت:که دیوه هیواد پیسې له تورم څخه په امن وي اوپه ارزښت کې یې فاحش تفاوت نه وي راغلی، لږ تفاوت د دین په ادا کې اعتبار نه نلري؛ ځکه د نورو اجناسو قیمتونه هم دکال په اوږدوکې کښته او پورته کیږي، خو د دین په ادا کې یې دغه تفاوت ته اعتبار نه ورکول کیږي. دویم محمل: استثنایي اوخاص حالت:که د یوه هیواد پیسې په لویه کچه د غیرعادي عواملو په وجه خپل ارزښت له لاسه ورکړي، په دې حالت کې فاحش غبن رامنځ ته کیږي، که چیرې داین ته دین دکمیت له مخې هماغه ټاکلی دین ورکړل شي، پدې صورت کې هغه خپل حق په بشپړه توګه نه ترلاسه کوي؛ نودلته باید د اهل خبرو او مسلکي خلکوله خوا تفاوت د محاسبې له لارې، د داین ضرر جبران شي. د یوه هیواد د پیسو د ناچله کیدو په حالت کې، د دین د ورکړې څرنګوالی، په دوو صورتو کې داسې بڼه بیان شوی: ۱. د پیسو د ناچله کیدو یو صورت دادی چې یوحکومت پخوانې پیسې لغوه او راکړه ورکړه پرې منعه اعلان کړي او پرځای یې نوی پیسې اعلان کړي، پرته لدې چې د لغوه شویو او اوسنیو پیسو ترمنځ په ارزښت کې څه تفاوت شتون ولري. د پیسو د بطلان د یاد صورت سبب بالعموم د نظامونو بدلون وي، په دې حالت کې معمولاحکومتونه خلکوته معین وخت ټاکي، څو پخوانې پیسې اړونده جهتونوته وسپاري او پرځای يې نوې پیسې ترلاسه کړي. د یادونې وړده چې په بانکي حسابونو کې شته پیسې په خپله بدلیږي. په دې صورت کې د حقونو خاوندان خپل حقوق د نویو پیسو په اخیستلو سره ترلاسه کوي او د پخوانیو پیسود مطالبې کوم دلیل شتون نلري. ۲. دویم صورت دا دی چې دحکومت له خوا پخوانې پیسې لغوه او پرځای یې نوې پیسې اعلان شي، خو د دواړو ترمنځ د ارزښت له اړخه تفاوت شتون ولري، لکه اوسنې افغانۍ چې د استاد ربانې دحکومت د پخوانیو پیسو ځای ناستې شوی، پخوانې سل افغانۍ په یوې اوسنۍ افغانۍ معادلت شوې. په دویم صورت کې پخوانې پیسې اکثرا د تورم په سبب لغوه کیږي. دلته هم د لومړي صورت په څیر، دحقونو خاوندان مکلف دي، چې خپل حقونه په نویو پیسو ترلاسه کړي.
غرس سیخ در کانکریت؛ روش های علمی و تجارب عملی
مقاله هذا را که شما مرور می نمائید نتیجه تحقیقی است که روی (غرس سیخ در عناصر کانکریتی ساختمان "پایه ها و تهداب ها") صورت گرفته است. درین مقاله سعی شده نتایج بدست آمده از غرس سیخ ها به‌صورت علمی و تجربی منعکس داده شود. غرس سیخ که یک چالش در شهر کابل می باشد. از اهمیت خاصی برخوردار است. تا برای حل این معضله راه حلی پیشنهاد شود از آنجایکه اکثراً اتفاق افتاده است، که ساختمان‌ها بعد از اعمار یک یا دو منزل، یا حتی بعد از ریخت و اجرای تهداب، سیخ های اتصالی و یا ریشه [1] توسط مسئولین شهر داری قطع شده، اما بعداً متوجه شده اند که این کار شان اشتباه بوده بنأ چگونه باید این اشتباه را ترمیم نمود، ما درین مقاله برای حل این معضله روش علمی و تجربی پیشنهاد کردیم. در مجموع سه راه حل برای غرس سیخ ها پیشنهاد شده است، که هریک را می توان نظر به پیشنهاد انجنیر و یا نظر به امکانات دست داشته استفاده کرد. البته هر سه روش ویژگی های خود را دارد. درین رساله به روش های غرس سیخ به گونه علمی و تجربی پرداخته شده است. روش که امید است ما را به هدف برساند، عبارت از بررسی بر کارهای گذشته، آزمایشات لابراتواری، استفاده از دستورالعمل های ساختمانی معتبر و آزمایشات ساحوی می باشد. نتایج آزمایشات انجام شده بعد از آزمایش در لابراتوار ها نشان می دهد، که عمل غرس سیخ در کانکریت های سخت شده دارای مقاومت مطلوب بوده و می تواند جوابگوی همه خواسته های تخنیکی باشد. در ادامه به عنوان نتیجه گیری یکی از سه روش را که محقق پیشنهاد نموده است، یکی آن‌را به عنوان روش بهتر برجسته ساخته است، در فرجام به عنوان پیشنهاد نکاتی یاد آوری شده است، که محقق لازم می داند تا برای غنی شدن این بحث به‌صورت جدی از طرف انجنیران در نظر گرفته شود. امید است این مقاله تحقیقی نتایجی مثبتی را برای انجنیران ساخت و ساز ما به بار آرد و مؤثریت خود را داشته باشد. Over-lap or Dowel bar.3
مشروعیت بیمه از دیدگاه فقه و ماهیت حقوقی آن
بیمه ساز و کاری مالی است که برای محافظت از چیزی در برابر خطرات مالی و اقتصادی به کاری برده می‌شود. هدف اصلی بیمه جبران خسارت‌های مالی و پوشش هزینه‌های غیرمنتظره در صورت وقوع واقعه ناخواسته‌ای مانند حادثه یا آتش‌سوزی است. این سیستم شامل سه طرف است: بیمه شونده، بیمه‌کننده و موضوع بیمه. بیمه‌کننده یا شرکت بیمه مسئول انجام تعهدات مالی جبران خسارت است. بیمه شونده یا صاحب‌بیمه، شخص حقیقی یا حکمی است که به پرداخت حق بیمه در مقابل پوشش و خرید بیمه‌نامه تعهد کرده است. در افغانستان نیز مانند دیگر کشورها، از بیمه به عنوان قرارداد مالی برای محافظت در برابر خطرات مالی و اقتصادی استفاده می‌شود. انواع مختلفی از بیمه در این کشور ارائه می‌شود، از جمله بیمه آتش‌سوزی، بیمه صحت، بیمه تجارتی. این مطالعه به جنبه‌های فقهی و شرعی و ماهیت حقوقی بیمه متمرکز است، زیرا برخی از علمای دین تصور دارند که قرارداد بیمه غیر مشروع و ناجایز است. همچنان کمبود آگاهی مردم در مورد بیمه در افغانستان علت اصلی کاهش رشد آن در این کشور بوده است. این مطالعه همچنین طبیعت حقوقی این قرارداد را بررسی می‌کند و تشویشات و نگرانی های مربوط به آن را مورد بررسی قرار می‌دهد.
بررسی و ضعیت الوده گی هوا ی شهر کابل وارتباط آن با تغییر اقلیم
آلودگی هوا زندگی و سیستم تنقسی انسان را متأثر ساخته و تأثیر آن بر تغییر اقلیم محسوس می باشد. وضعیت هوای کابل در دهه‌ی اخیر - بخصوص در ایام زمستان - خیلی آلوده تلقی گردیده که سبب مرگ و میر افراد – به ویژه کودکان وکهن‌سالان - شده و تغییر اقلیم را تشدید بخشیده است. آلودگی هوای شهر کابل ناشی از انتشار گازهای گلخانه‌یی از اثر فعالیت های غیرطبیعی می باشد. در این مطالعه وضعیت آلودگی هوای شهر کابل از نگاه انتشار گازهای گلخانه‌یی مانند CO2، CH4، N2OوSO2 درسه سکتور:‌ انرژی، صنعت، زراعت و مالداری درسالهای 2012، 2013 و2014 توسط نرم افزار IPCC-2006 محاسبه و مورد بررسی قرار گرفته که انتشار سلفردای اکساید در فصل زمستان بیشتر 0.164PPM تثبیت شده و گاز کاربن دای اکساید به مقدار 56656.22 گیگا گرام در سال 2013 بوده که نشان دهنده اعظمی‌ترین مقدار از اثر سکتور تولید انرژی و سوخت مواد فوسیلی بوده است و مقدار و گرد و خاک و دود درهوا مقدار PM2.5 بیشتر از 35 مایکرگرام در فی متر مکعب و در فصول تابستان، بهار و خزان مقدار PM10 بیشتر از 150 مایکروگرام درفی مترمکعب بوده است. بدین منظور راه های حل برای کاهش گاز های گلخانه‌یی وکاهش PM2.5 و PM10 عبارت از ایجاد فضای سبز، منع تورید مواد سوخت بی کیفیت به کشور، مدیریت سالم آلودگی هوا، آگاهی مردم در درباره حفاظت از محیط زیست، تشویق مردم در رابطه به همکاری با دولت در عرصه نظافت و پاکی شهر، مدیریت درست ترافیک و تنظیم زباله ها می باشد. نتایج این مطالعه نشان میدهد که در شهر کابل تغییر اقلیم از یک دهه بدینسو محسوس بوده و درحال تشدید می باشد. طوریکه اقلیم به سمت گرم شدن پیش می رود که یکی از پیامدهای مهم افزایش تقاضا و مصرف انرژی است. این نتایج توجه بیشتر مسؤولین و ارگانهای ذیریط را درقبال طرح جامع کاهش آلودگی هوای شهر کابل و کنترول از افزایش سوخت فسیلی می طلبد و به عنوان هشداری جدی دراین زمینه می باشد.
بررسی چگونگی اجراءات محاکم امارت اسلامی در قضایای مدنی در روشنایی فرامین و متحدالمآل ها
تأمین عدالت و احقاق حقوق شهروندان از جمله خصوصیات نظام اسلامی است که رسیدن به این حد جز با موجودیت عدالت در جامعه میسر نیست به همین ملحوظ قضاء در دین مبین اسلام اهمیت و جایگاهی خاصی دارد، در واقع موفقیت هر نظام در داشتن سیستم عدلی و قضایی منظم، بی طرف، مستقل و دارای قوانین مدون که بتواند مشکلات جامعه را حل نماید می باشد؛ در عصر حاضر دولت ها مکلف اند سیستم محاکماتی را در جامعه ایجاد نمایند که عدالت را به وجه احسن در جامعه تأمین نماید. بدون شک توقع جامعه از دولت در تامین عدالت و احقاق حق این است تا حق به حقدار داده شده و جلو خود سری و خودکامگی های افراد و اشخاص گرفته شده و فضای امن در جامعه ایجاد گردد. با وجود اینکه امارت اسلامی افغانستان دو اصولنامه (اصولنامۀ اداری محاکم و اصولنامۀ عدلی محاکم) و مجموعه فرامین را برای تنظیم امور دعاوی به نشر سپرده است، اما در تحقیق حاضر سعی به عمل آمده تا نحوه رسیدگی محاکم امارت اسلامی در قضایای مدنی در روشنایی فرامین امیرالمومنین و متحدالمآل های صادر شده از سوی ستره محکمه امارت اسلامی در قضایای مدنی که بدسترس عموم جامعه قرار نگرفته ویا مردم نسبت بدان ها اطلاع کافی ندارند مورد بررسی قرار گرفته و در اخیر برای تقویه سیستم محاکماتی پیشنهادات ارایه می گردد.
د مصنوعي زیرکتیا د پدیدې سپړنه: افسانې، واقعیتونه او د ټیکنالوژیکي پرمختګونو بدلیدونکې منظره
د ټېکنالوژیکي پرمختګونو په لړ کې مصنوعي زیرکتیا یو د هغو لویو انکشافاتو څخه ده چې د نړۍ په سطحه په صنعتونو او عامه ژوند کې د یو لوی انقلابي بدلېدونکې پدیدې په توګه راڅرګنده شوه. دا څېړنیزه لیکنه په دغه اړوند د مصنوعي زیرکتیا بېلابېل اړخونه روښانه کوي، لکه د مصنوعي زیرکتیا تاریخي پس منظر، په صنعت کې یې اغېزې، د مصنوعي زیرکتیا ګټې، ګواښونه او په اړه یې افسانې او ناسم پوهاوی. همدارنګې دا څېړنه د مصنوعي زیرکتیا د ژبې بېلا بېل ماډلونه او د هغوی محدودیتونه هم روښانه کوي. په پایله کې څېړنه د ټېکنالوژيکي پرمختګونو بدلېدونکی مخ او راتلونکې ته هم اشاره کوي. د ټېکنالوژي متحرک دور سره د ځان عیارونې په موخه، لوستونکي به وکولای شي چې د دې څېړنیزې لیکنې څخه خورا ګټور مطالب ترلاسه کړي.
رقابت های غیر قانونی تجارتی و التزامات قانونی آنها
رقابت تجارتی؛ اعم از قانونی و غیر قانونی، یکی از موضوعات مهم و قابل بحث در حقوق تجارت است که از مزایای منحصر به فرد آن جوامع امروز مستفید می شوند، اولین قانون رقابت تجاری، تحت عنوان قانون شرمن نام انگلیسی آن نوشته شود، بر ضد تراستها بود در حدود یک ونیم قرن قبل در آمریکا تصویب شد. که در کشور ما بعد از تصویب اصولنامه تجارت افغانستان در زمان محمد ظاهر شاه در سال 1336هـ.ش منحیث اولین قانون در عرصه تجارتی در باره رقابت تجارتی صراحت های داشت و بعد از موافقتنامهٔ بُن و تصویب قانون اساسی، اقتصاد بازار به عنوان نظام اقتصادی پذیرفته شده. در نظام اقتصاد بازار مداخله دولت در بازار توسط وضع قوانین به خاطر جلوگیری از انحصار و هر نوع اعمال انحصار گرایانهٔ محض توسط عرضه کنندگان اموال و خدماتی که در آن ضرر مستهلکین و جامعه باشد، پذیرفته شده است. در این مجموعه با درک اهمیت و هدف موضوع تلاش شده است که جهت آگاهی دهی و تفصیل مسئله پیرامون موارد مربوطه مفاهیم موضوع، راهکار های قانونی و غیر قانونی و مویدات رقابت های غیر قانونی بحث صورت بگیرد.
د مبارک آیت {وَقَرنَ فِي بُيُوتِكُنَّ} راجح تفسیر
په دې لنډه څېړنه کې د سورت احزاب د (۳۳) ایت د تفسیر په اړه د یوې ناسمې انګېرنې د سمونې هڅه شوی ده، یو شمېر هغه وګړي چې متشابه نصوص (کوم نصوص چې د یو څخه د زیاتو انګېرنو او تفسیرونو احتمال لري) د محکماتو او اسلامي امت د عامو علماو د اتفاقي دریځ په رڼا کې نه فهموي، دوی د دې مبارک ایت لومړی برخه {وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ} د ایت د دویمې برخې څخه په مستقل ډول فهموي، او دویمه برخه چې د دې جملې د تفسیر حیثیت لري له دې څخه بېلوي چې په نتیجه کې یې د دې مبارک ایت په تفسیر کې په نا سمه انګېرنه کې پرېوزي، موږ په دې څېړنه کې په ډېر لنډ ډول د دې ناسمې انګېرنې او تفسیر د سمونې هڅه کړی ده، او هغه په دې ډول چې د اسلامي امت د علماو عام دریځ دا دی چې د مباحو کارونو لپاره په شرعي پرده کې د مسلمانو ښځو د کورونو څخه بهر وتل مباح کار دی، همدا خبره د احادیثو څخه هم څرګنده ده، او د فقهاو او د احادیثو د شارحینو د تشریحاتو څخه هم څرګنده ده، او د رسول الله صلی الله علیه وسلم د ازواج مطهراتو له تعامل څخه هم همدا معلومېږي، نو دا ټول په دې دلالت کوي چې د ایت لومړۍ جمله له دویمې جملې څخه جلا کول او دواړه په مستقل ډول فهمول ناسم کار دی. نو له دې امله د {وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ } سم تفسیر هغه دی چې ډېرو مفسرینو خپل کړی دی، او هغه دا چې په ایت کې دویمه جمله { وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى} د لومړۍ جملې بیان دی، نو د ایت معنی به دا وي چې «ای مسلمانو ښځو [1] ! په کورونو کې قرار پاتې شئ، په دې معنی چې د لومړي جاهلیت د راڅرګندېدو په څېر مه را څرګندېږئ» هدف دا دی چې د تیر جاهلیت په څېر را ښکاره کېدل مسلمانو ښځو ته نا روا دي، خو که ښځې د تیر جاهلیت په څېر نه را څرګندېږي، د هغوی حکم په دې ایت کې نه دی یاد شوی [2] ، د دوی حکم بیا په نورو دلائلو باندې ثابت دی چې دا یو روا او مباح کار دی، نو په پای کې دا ویل شوي دي، چې د دی ایت د نا سم تفسیر پر بنسټ د ټولنې یوه لویه برخه د خپلو حقوقو څخه محرومول درست کار نه دی، خو دا سمه خبره ده چې څوک د شرعي آدابو د رعایت څخه پرته له کور څخه بهر وځي هغوی باید متوجه کړای شي. [1] . په هغه صورت کې چې د دې مخاطبې ټولې مسلمانې ښځې وي، او دا خطاب یوازې د رسول الله صلی الله علیه وسلم د ازواج مطهراتو پورې ځانګړی نه وي. [2] . دا د هغه چا له نظره چې مفهوم مخالف ته په قرآن او سنت کې اعتبار نه ورکوي، لکه حنفي علماء.
په اوسنیو حالاتو کې د افغانستان د بهرني اړیکو اړوند لومړيتوبونه
په دې لنډه مقاله کې د دې هڅه شوی چې په اوسنیو حالاتو کې د افغانستان د بهرني سیاست اړوند لومړیتوبونه وڅېړل شي، او په لنډ ډول د یوې طرحې په توګه واکمنانو ته وړاندې کړی شي، د بهرنیو اړیکو اړوند لومړیتوبونه څو ډول دي، لومړی یې د بهرنیو اړیکو د اهدافو او موخو اړوند لومړیتوبونه دي، دویم یې د بهرنیو اړیکو د رامنځته کولو اړوند لومړیتوبونه دي، او درېم یې د نورې نړۍ سره د اسلامي امارت د مثبتې ښکېلتیا اړوند لومړيتوبونه دي. په لومړی برخه کې د بهرنیو اړیکو د موخو او اهدافو اړوند لومړیتوبونه څېړل شوي، او دا تر ټولو مهم لومړیتوبونه ځکه دي چې دا د افغانستان د بهرني سیاست سمت ټاکي، او هغه قبله ورته مشخصه کوي چې دا اړیکې باید د هغه په لور ولاړې شي، په دې لړ کې ډېر په لنډ ډول د مشخصو نکتو په شکل د دې لومړیتوبونو یادونه شوی ده، او غوښتنه مو دا ده چې د هېواد ټولې سیاسي نماینده ګۍ باید دا لومړیتوبونه په نظر کې وساتي. له دې وروسته په مقاله کې د بهرنیو اړیکو د رامنځته کولو اړوند لومړيتوبونه په ګوته شوي، په دې اړه پنځه لومړیتوبونه په ګوته شوي چې د (د بهرنیو اړیکو په اړه د اسلامي امارت د مشرانو ترمنځ د عامې همغږۍ اړتیا) او ( د بهرنیو اړیکو او نورو ګامونو ترمنځ د شرعي موازناتو او لومړیتوبونو په نظر کې نیول) او (د شکلي اړیکو پر ځای د اعتماد فضاء رامنځته کولو) او (د خپل مصداقیت د ساتلو) او (د متوازنو اړیکو یا بې پرې سیاست خپلولو) څخه عبارت دی. د مقالې په اخیرنۍ برخه کې د نورو هېوادونو سره د اسلامي امارت د مثبتې ښکېلتیا اړوند لومړیتوبونه څېړل شوي، او دا په ګوته شوي چې اسلامي امارت د اړیکو د رامنځته کولو او نورو هېوادونو سره د ښکېلتیا ډېر مهم مسایل د ځان سره لري، چې په دې اړه باید لاندې قضیو ته لومړیتوب ورکړي: (سیمه ییز اتصال) (متقابلې اقتصادي ګټې) (د اوبو اړوند قضیې) (د بهرنیو مسلحو جهادي ګروپونو او امنیت اړوند قضیې) (د نړیوالې اجنډا د نه درلودلو په اړه ډاډ ورکول) (د سرحدونو لانجې) (غیر قانوني هجرتونه) او داسې نور شامل دي، د دې لومړیتوبونو په نظر کې نیولو سره موږ د نړۍ ډېر هېوادونه په مثبت ډول د ځان سره په اړیکو کې ښکېل کولی شو. که دا لومړیتوبونه په ټولو مراحلو کې رعایت شي، په اوسنیو حالاتو کې د افغانستان نړیوالې اړیکې پر مستحکمو بنسټونو درېدلی شي، خو که دا لومړیتوبونه رعایت نه کړای شي نو بیا د کامیابو بهرنیو اړیکو توقع درلودل به د خیال څخه پرته بل څه نه وي.
د ساختماني خوندیتوب په برخه کې د انجینرانو رول لوړول: فرصتونه او خنډونه
یو شمیر فاکتورونه د انجینرۍ او ساختماني متخصصینو ته وړاندیز کوي ترڅو په ساختماني خوندیتوب کې د ډیزاینر رول ډیر کړي. ساختماني انجینر کولی شي د اوسني دود او عمل سره د پاتې کیدو پرځای د پنځو لارو چارو په مختلف ډول تمرین کولو سره د ساختماني کارګرانو خوندیتوب کې مرسته وکړي. پنځه دندې عبارت دي له: د ډیزاینونو بیاکتنه، د ډیزاین اسنادو جوړول، د مالک سره د ساختماني پیرودلو په برخه کې مرسته، د سپارلو بیاکتنه، او د کار د پرمختګ څخه لیدنه کول. لیکن، د لویو خنډونو څلور سیټونه کولای شي د ډیزاینرانو مخه ونیسي چې د دې دندو له لارې د کارګرانو خوندیتوب زیات کړي: د خوندیتوب تخصص نشتوالی، د ساختماني پروسو د پوهیدو نشتوالی، د قرارداد ځانګړي شرایط، او مسلکي فیسونه. د دې خنډونو د کمولو لپاره احتمالي لارې وړاندیز شوي. ځینې مقررات لکه د انګلستان مقررات چې انجینرانو ته د خوندیتوب لپاره ډیزاین کولو ته اړتیا لري پدې څیړنه کې لنډیز شوي دي ، اوپدي بحث کې دا هم لنډیز شوي چې د متحده ایالاتو لپاره ورته مقررات مناسب نه دي.