د سلام علمي مجله
type: channel
description: د سلام نړیوال علمي ژورنال لنډه پېژندنه د سلام نړیوال علمي ژورنال یو تحکیم‌ شوی (Peer-Reviewed) غیر انتفاعي، نیم‌کلنی (په کال کې دوه ځله) علمي ژورنال دی چې د افغانستان د لوړو زده‌کړو وزارت څخه یې علمي اعتبار تر لاسه کړی او د یو نړیوال ژورنال په توګه د (RCTD-PIJR-0027-25) تر شمېرې لاندې ثبت شوی دی. دغه ژورنال لاندې نړیوال معیاري سریالي شمېرې (ISSN) لري: ISSN: 3078-9583 (انلاین) ISSN: 3078-9575 (چاپي) دا ژورنال د ټولنیزو علومو په ټولو څانګو کې علمي بحثونه او څېړنې، د سخت او دقیق علمي تحکیم له پړاو تېرولو وروسته، خپروي. د سلام نړیوال علمي ژورنال یو تحکیم‌ شوی علمي ژورنال دی چې په بېلابېلو ژبو، په انلاین او چاپي بڼو خپرېږي. د دې ژورنال مقالو ته لاسرسی وړیا دی او په دې ژورنال کې د څېړنو د خپرولو لګښتونه خورا کم دي. دغه ژورنال د افغانستان دننه او له هېواد څخه بهر ښه پېژندل شوی دی، او د مقالو د خپرېدو بهیر یې په وخت او منظم ډول ترسره کېږي. د دې علمي ژورنال له لارې موږ څېړونکو او پوهانو ته یو علمي ـ څېړنیز پلاتفورم برابر کړی، تر څو خپلې څېړنې او علمي موندنې له نورو سره له دې لارې شریکې کړي. هغه مقالې چې په سلام نړیوال علمي ژورنال کې خپرېږي، د نړۍ له بېلابېلو هېوادونو څخه د وتلو او پېژندل شوو پوهانو تر علمي څارنې لاندې چمتو او ارزول کېږي. دا ژورنال څېړونکو ته دا فرصت برابروي چې خپلې مهمې علمي څېړنې خپرې کړي. د سلام علمي ژورنال اصیلې او نوښتګرې څېړنې خپروي چې د مطرح شوو ستونزو لپاره عملي او نوښتګرې حللارې وړاندې کوي. سپارل شوې مقالې، د ادبي غلا (Plagiarism) له ارزونې او د لومړنیو شکلي شرایطو له تثبیت وروسته، د اړوندې څانګې متخصصو استادانو ته لېږل کېږي، تر څو یې ژوره او هر اړخیزه علمي ارزونه وکړي. هغه مقالې چې د دقیق او جدي تحکیم له پړاوونو بریالۍ راوځي، په ژورنال کې د خپرېدو لپاره منل کېږي.
publisher: سلام پوهنتون
language: ps
publication name: د سلام علمي مجله
issn: 3078-9575
items: مصنوعي ځیرکتیا (AI) ګټې، زیانونه او مشروع کارونه
items: An Assessment of Fiscal Policy and Long-Term Economic Growth in Selected Countries: Afghanistan, Nepal, and Sri Lanka
items: The Mediating Role of Viewer Trust in the Relationship between Social Media Advertising and Consumer Buying Behavior: Evidence from Kabul’s Restaurant Sector
items: نسبية العقل ومطلقية الشرع دراسة في المعرفة الشرعية ونسبية رأي المجتهد
items: بررسی قراردادهای هوشمند و دیجیتلی از دیدگاه فقه اسلامی
items: افغانستان کې د انټرنېټ د محدودیتونو اغېزې په سوداګریزو کړنو او د بازار د سیالۍ پر وړتیا
items: Microfinance and SMEs Growth: An Empirical Study from Afghanistan
items: دور الإمام أبی حنیفة-رحمه الله- في السیاسة ووضع أسسها وقواعدها
items: سیاست خارجی امارت اسلامی: چالش‌ها و فرصت‌ها
items: The Impact of Remote Work on Employee Well-being: Mediating Role of Perceived Organizational Support
items: مفهوم استحسان نزد احناف و تفاوت آن با استحسان عقلی معتزله
items: بررسی اثرات اخلاقی شبکه‌های اجتماعی برجوانان شهرکابل
items: نظریه فقهی؛ حقیقت، پیدایش، اهمیت و نقشِ آن در تدوین قوانین
items: د اسلامي امارت او هند اړيکې؛ فرصتونه او ننګونې
items: امنیت سایبری و استعمار دیجیتال: بررسی وابستگی زیرساخت های سایبری کشور های جنوب به قدرت های شمال
items: د حاکم د اطاعت سرحدونه او پولې
items: اختلاف و آداب آن در پرتو شریعت اسلامی
items: پیشرفت و عقب ‌ماندگی جوامع و تمدن ها در روشنی قرآن کریم
items: بررسی عوامل مهاجرت افغانها به کشورهای جهان مطالعه موردی کشور ایران و اثرات سوء آن
items: فرهنګي او ښوونیز عوامل او بهر ته د افغانانو په کډوالۍ یې اغېز
items: د افغانانو په ناقانونه کډوالۍ کې د جاذبه او دافعه عواملو یو مشترک تحلیل: تیوریکي لیدلوري او پالیسوي غوښتنې
items: علمي کډوالي: د افغان ښځینه علمي کدرونو د کډوالۍ د عواملو سپړونکې د ځانګړې قضیې څېړنه
items: د افغانستان څخه د مغزونو د تېښتې لاملونه او په داخل کې د مسلکي کدرونو د ساتلو استراتیژۍ: څو‌ سکتوريز ليدلوری
items: د مغزونو د تېښتې او د پيسو د لېږد د ګټې او تاوان تحلیل: د افغانستان د اقتصادي پرمختګ لپاره د ستراتیژیکو لومړیتوبونو تعریفو
items: د افغانستان د دولتي پوهنتونونو څخه د مغزونو تېښته: د کډه شوو استادانو تجربو ته تحلیلي کتنه
items: د ماهر کاري ځواک د کډوالۍ اغېز پر نوو ټکنالوژیو په افغانستان کې
items: بررسی عوامل مهاجرت از افغانستان با تأکید بر مهاجرت نخبگان از کشور
items: د ناقانونه مهاجرتونو په مخنیوي کې د رسنیز عامه پوهاوي ونډه
items: بررسی وضعیت زنده‌گی مهاجرین افغان در کشور ایران (چالش‌ها و راهکارها)
items: عوامل مؤثر بر فرار مغزها با تأکید بر عوامل دافعه از مبدأ (نظریه اورت لی) مطالعه موردی شهر کندز

مصنوعي ځیرکتیا (AI) ګټې، زیانونه او مشروع کارونه
type: item
description: مصنوعي ځیرکتیا له هغو مختلفو ماشینونو څخه عبارت ده چې د انسان په څیر کار کوي، د انساني علم په نتیجه کې د انسانانو له خوا یو مثبت پرمختګ دی، د قرآنکریم آیتونه او نبوي حدیثونه د علم لپاره د تشویق زیات دلایل لري، معاصر پوهان د مصنوعي ځیرکتیا کړنې د انسان له کړنو سره د پرتله کولو په اړه مختلف لیدلوري لري، د ژوند په مختلفو اړخونو کې یې د کارونې په اړه متفاوت نظرونه شته، په هر حال زیاتې ګټې او کم شمیر زیانونه لري، په اسلامي علومو کې یې د کارونې لپاره ځانګړي شرطونه رعایت کول ضروري دي؛ ځکه AI د انسان په څیر عقل نلري، او کومه څیرکتیا چې هغه لري، د همدې انسانانو له لورې ورته تعریف شوې او په دې ماشینونو کې نصب شوې ده. همدا رنګه مصنوعي ځیرکتیا د انسانانو په څېر احساس نلري، ځکه نو د وجوب د اهلیت په اړه یې ویلای شو چې نه ناقص اهلیت لري او نه هم کامل اهلیت، د اداء اهلیت یې هم د انسان له مرستې څخه سرچینه اخلي، له همدې امله د قضاء، افتاء او ګواهې دنده په مستقلانه توګه نشي ترسره کولای، د ژوند په نورو معاملاتو کې یې د کارونې د مشروعیت اړوند مختلف نظریات موجود دي پایله یې دا څرګندوي چې کارونه یې په دې شرط جواز لري چې د اسلامي شریعت له اصولو سره ټکر ونلري، که له مصنوعي ځیرکتیا څخه په سمه توګه استفاده وشي نو د اسلامي علومو په خپراوي کې ډیره ګټوره ونډه درلودلای شي، همدارنګه، اړتیا لیدل کیږي چې د مصنوعي ځیرکتیا او شرعي علومو متخصصین په مشترکه توګه د کارونې لارې چارې جوړې او په خورا احتیاط او تدریجي ډول ترویج کړي.
subject: Articles
  topic: section
subject: مصنوعي ځیرکتیا
  topic: keywords
subject: مشروع کارونه
  topic: keywords
subject: ګټې
  topic: keywords
subject: زیانونه
  topic: keywords
creator: څیړنپوه سیدحبیب شاکر
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2026-07-11
publication date: 2026-07-11
starting page: 201
ending page: 215
doi: 10.64104/V11.Issue19.No9.Spring.2026

An Assessment of Fiscal Policy and Long-Term Economic Growth in Selected Countries: Afghanistan, Nepal, and Sri Lanka
type: item
description: This study examines the effect of fiscal policy on long-term economic growth in Afghanistan, Nepal, and Sri Lanka over the period 2003 to 2021. Annual panel data from the World Bank World Development Indicators (WDI) are used to investigate how government expenditure, government revenue, public debt, inflation, and gross capital formation influence GDP growth. The study is grounded in Barro’s (1990) endogenous growth model and employs panel unit root tests, pooled ordinary least squares (OLS), and fixed effects estimation. The redundant fixed effects test confirms that the fixed effects model is the appropriate estimation framework. The results reveal that government expenditure has a negative and statistically significant effect on GDP growth, while government revenue and gross capital formation show positive and statistically significant effects. Public debt and inflation do not produce statistically significant effects during the study period. These findings suggest that the quality and efficiency of fiscal management matter more than the scale of public spending alone. The study contributes comparative empirical evidence on three underexplored South Asian economies and offers policy-relevant insights for strengthening fiscal frameworks in developing-country contexts.
subject: Articles
  topic: section
subject: fiscal policy
  topic: keywords
subject: economic growth
  topic: keywords
subject: panel data
  topic: keywords
subject: fixed effects
  topic: keywords
subject: South Asia
  topic: keywords
subject: government expenditure
  topic: keywords
subject: gross capital formation
  topic: keywords
creator: Abdul Khaliq Irfan
creator: Dr. Ajmal Arian
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2026-07-06
publication date: 2026-07-06
starting page: 175
ending page: 200
doi: 10.64104/V11.Issue19.No8.Spring.2026

The Mediating Role of Viewer Trust in the Relationship between Social Media Advertising and Consumer Buying Behavior: Evidence from Kabul’s Restaurant Sector
type: item
description: This study examines the influence of social media advertising on consumer buying behavior in the restaurant industry of Kabul, Afghanistan, with a particular focus on the mediating role of viewer trust. Grounded in the Stimulus–Organism–Response (SOR) framework and the Theory of Planned Behavior (TPB), the research investigates how trust mechanisms shape consumer responses to digital advertising in a developing-country context. The study adopted a quantitative cross-sectional survey design, and primary data were collected from 130 respondents using a convenience sampling technique. Data were analyzed using SPSS and Hayes’ PROCESS Macro (Model 4) to test the mediating effect of viewer trust. The findings reveal a strong positive relationship between social media advertising and consumer buying behavior (β = 0.705, p < 0.001), while viewer trust partially mediates this relationship. The model explains 49.7% of the variance in consumer buying behavior, highlighting that trust plays a critical, though not exclusive, and role in translating advertising exposure into purchase decisions. The study contributes theoretically by extending the TPB framework through the inclusion of trust as a mediating mechanism and offers practical implications for restaurant marketers, emphasizing the importance of authenticity, transparent communication, and effective social media engagement strategies.
subject: Articles
  topic: section
subject: Social media advertising
  topic: keywords
subject: consumer buying behavior
  topic: keywords
subject: Kabul
  topic: keywords
subject: viewer trust
  topic: keywords
subject: Afghanistan
  topic: keywords
creator: Safiullah Shinwari
creator: Azatullah Zaheer
creator: Assadullah
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2026-07-01
publication date: 2026-07-01
starting page: 156
ending page: 174
doi: 10.64104/V11.Issue19.No7.Spring.2026

نسبية العقل ومطلقية الشرع دراسة في المعرفة الشرعية ونسبية رأي المجتهد
type: item
description: يظهر جانب من صفات الفاعل فيما ينتجه من أشياء وأفكار؛ لذا فإن النسبية قد طبعت ما وصل إليه البشر من معارف وما أنتجوه من علم، ومن الطبيعي لأجل هذا أن نجد العالِم يصحّح نفسه أو يصحح له غيره من وقت إلى آخر. وتبدو هذه المشكلة شاخصة حين ننظر في الإنتاج المعرفي الديني وما يمكن أن يقوم به ليتغلب على إشكالية النسبية هذه. وقد سعت هذه الدراسة إلى تطبيق هذه الفكرة على المعارف الشرعية التي أنتجها العقل المسلم، فوجدت أن الاستمداد من الوحي، وهو كلام الله المطلق من حدود النسبية، والاستناد إليه، قد مثَّل أول معالم القوة في المعارف المذكورة، ثم يأتي بعده الإجماع الذي تتفق فيه آراء أهل العلم على قول واحد، ثم رأي الجمهور القريب من الإجماع. وليس هذا فحسب، بل إن الفتح الدائم لباب الاستدراك والتتبع أمام العقل العلمي المسلم المشبع بمعرفة الشريعة والاطلاع على جزئياتها، والفقه العميق لكلياتها، مع اللب الذكي والنفس الزكية؛ يمثل داعمًا قويًا لإنتاج معرفة علمية إسلامية متماسكة، لا تضر بها النسبية إلا في أضيق دائرة ممكنة. ولا يعني هذا نفي النسبية مطلقًا عن غير الوحي الإلهي، بل إن من حسنات العلوم الشرعية الإسلامية أن تظهر عليها آثار الجهد والإجهاد والاجتهاد البشري وما يصحب هذا من التنوع والتعدد في الرأي، إلا أن جملة المنظومة المعرفية التي أنتجها علماء الشريعة المسلمون تبدو الأشد تماسكًا ومرونة على الإطلاق فيما أثمره الجهد البشري من معرفة.
subject: Articles
  topic: section
subject: العقل
  topic: keywords
subject: الشرع
  topic: keywords
subject: نسبية
  topic: keywords
subject: مطلقية
  topic: keywords
subject: رأي
  topic: keywords
subject: المجتهد
  topic: keywords
creator: أ.د. نبيل فولي محمد
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2026-06-29
publication date: 2026-06-29
starting page: 136
ending page: 155
doi: 10.64104/V11.Issue19.No6.Spring.2026

بررسی قراردادهای هوشمند و دیجیتلی از دیدگاه فقه اسلامی
type: item
description: در آغاز قرن بیست ویکم، نوع جدیدی از قراردادهای الکترونیکی تحت عنوان «عقود یا قراردادهای هوشمند و دیجیتلی (Smart Digital Contract) وارد عرصه تعاملات دیجیتال شده اند. این قراردادها که از طریق تکنالوژي بلاکچین، کُدهای رمزنگاری شده و به وسیلهٔ اینترنت منعقد می‌شوند. پرسش‌های اساسی را مطرح ساخته اند؛ ازجمله: عقود هوشمند چیست؟ خصوصیات و ویژگی های بارز این عقود کدام اند؟ آیا قواعد عمومی قراردادهای سنتی در خصوص این نوع عقود قابل تطبیق است؟ تفاوت ارکان عقود هوشمند با عقود سنتی در چیست؟ ماهیت شرعی قراردادهای هوشمند و دیجیتالی چگونه ارزیابی می‌شود؟ آیا این قراردادها در شریعت اسلامی مجاز هستند یا خیر؟این تحقیق با بهره‌گیری از روش کتابخانه‌ای و رویکرد توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است؛ بدین‌گونه که نظریات فقهای معاصر دربارهٔ عقود هوشمند از منابع مختلف گردآوری، سپس بیان، تحلیل و نقد گردیده است. در ادامه، تعریف برگزیدهٔ عقود هوشمند و عناصر تشکیل‌دهندهٔ آن از دیدگاه فقه اسلامی بررسی و تبیین شده است. ارزش علمی این پژوهش در بررسی مفهوم و ویژگی‌های قراردادهای هوشمند و دیجیتالی، مطالعهٔ تطبیقی ارکان آن‌ها از دیدگاه فقه اسلامی و نیز تبیین ماهیت و حکم شرعی این نوع قراردادها نهفته است.
subject: Articles
  topic: section
subject: بلاک چین
  topic: keywords
subject: دیجیتالی
  topic: keywords
subject: عقد الکترونیکی
  topic: keywords
subject: فقه اسلامی
  topic: keywords
subject: قرارداد
  topic: keywords
subject: هوشمند
  topic: keywords
creator: دکتور محمد اکبر زاهد
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2026-06-25
publication date: 2026-06-25
starting page: 107
ending page: 135
doi: 10.64104/V11.Issue19.No5.Spring.2026

افغانستان کې د انټرنېټ د محدودیتونو اغېزې په سوداګریزو کړنو او د بازار د سیالۍ پر وړتیا
type: item
description: په دې څېړنیز سند کې دا موضوع څېړل شوې چې څنګه د انټرنېټ اړوند تنظیمات او بدلونونه د افغانستان په سوداګریزو فعالیتونو او د بازار په سیالۍ اغېزه کوي. په تېرو څو کلونو کې په هېواد کې د انټرنېټ کارونې په برخه کې بېلابېل تنظیمي اقدامات، لکه د ځینو ټولنیزو رسنیو تنظیم، د انټرنېټ د سرعت بدلون، او نور تخنیکي شرایط تجربه شوي دي. دغه حالتونه په ځانګړي ډول د هغو سوداګریو لپاره مهم دي چې پر آنلاین اړیکو، ډیجیټل بازارموندنې، او برېښنایي معاملاتو تکیه لري، او د هغوی د فعالیتونو پر څرنګوالي اغېزه کولای شي. په دې څېړنه کې د اقتصادي اغېزو د پوهېدو لپاره، د یو پوښتنلیک له لارې له ۲۲۰ سوداګرو او کارکوونکو څخه معلومات راټول شوي چې وروسته یې بیا د سټاټا (STATA) سافټویر په مرسته شننه ترسره شوې ده. د شننې پایلې ښيي چې په انټرنېټ د هر ډول محدودیتونو وضع کول، چې په کې د محدودیتونو تکرار، د محدودیت موده، د محدودیت ډول او جغرافیایي ساحې شامل دي، په سوداګریزو فعالیتونو او د بازار په سیالۍ باندې په څرګند ډول منفي اغېزه لري. هغه شرکتونه چې د انټرنېټ له پرلپسې یا پراخو محدودیتونو سره مخ دي، د پلور کمښت، د مشتریانو لږ ګډون، او په بازار کې د سیالۍ ستونزې یې تجربه کړې دي. پایلې څرګندوي چې ثابت او د ښه کیفیت لرونکی انټرنېټ نه یوازې د اړیکو وسیله ده، بلکې د سوداګریزو راکړو ورکړو او اقتصادي ودې لپاره یوه مهمه وسیله ده. دغه څېړنه د یوه کمزوري، خو د پرمختګ پر لور د روان اقتصاد څخه یو شمېر کمي شواهد وړاندې کوي او د داسې پالیسۍ غوښتنه کوي چې د باور وړ او خوندي انټرنېټ ته لاسرسی یقیني کړي. د مستمر انټرنېټ او اتصال تګلاره کولای شي سوداګرۍ پیاوړې کړي، نوښت ته وده ورکړي، او د افغانستان په اوږدمهاله اقتصادي ثبات کې مرسته وکړي.راتلونکي څېړنې کولی شي د ځانګړو سکتورونو اغېزې وڅېړي او پایلې یې له نورو مخ پر ودې هېوادونو سره پرتله کړي.
subject: Articles
  topic: section
subject: د انټرنېټ محدودیتونه
  topic: keywords
subject: سوداګریز فعالیتونه
  topic: keywords
subject: د بازار د سیالۍ وړتیا
  topic: keywords
subject: افغانستان
  topic: keywords
subject: ډیجیټل ګډوډي
  topic: keywords
subject: اقتصادي ثبات
  topic: keywords
creator: عزت الله زهیر
creator: دکتور عبدالله صادق
creator: صفی الله شینواري
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2026-06-24
publication date: 2026-06-24
starting page: 81
ending page: 106
doi: 10.64104/V11.Issue19.No4.Spring.2026

Microfinance and SMEs Growth: An Empirical Study from Afghanistan
type: item
description: This study examines the impact of microfinance on the growth of small and medium enterprises (SMEs) in Afghanistan. SMEs form a major part of the country’s economy, yet many face persistent challenges in securing credit from formal financial institutions. This significantly hampers the growth of SMEs and calls for empirical studies to unveil the influence of microfinance on SMEs growth. Accordingly, this study is an attempt to understand how specific microfinance services influence SMEs growth. The study focuses on four key microfinance related factors i.e. loan availability, loan size, loan conditions, and loan usage. A quantitative research design was used to collect the data through a structured questionnaire from 255 SMEs owners and managers who had received microfinance services. Descriptive statistics, correlation analysis, and multiple linear regression were applied to determine the effect of each loan-related variable on SMEs growth. The results show that all four variables positively and significantly influence SME performance, with loan usage emerging as the strongest predictor. SMEs that used their loans for productive purposes recorded higher levels of growth. Theoretically, this study helps to understand the role of microfinance towards SMEs growth in a relatively complex and vulnerable context given the country’s circumstances (political instability, war-like situation etc.). Practically, the findings suggest that microfinance institutions should improve loan accessibility, ensure appropriate loan sizes, and provide flexible terms to support SMEs growth. The strong influence of loan usage highlights the need for financial management support to help SMEs owners utilize borrowed funds effectively. Overall, the study offers insights that can guide policymakers and microfinance providers in promoting SMEs in Afghanistan.
subject: Articles
  topic: section
subject: Microfinance
  topic: keywords
subject: SMEs growth
  topic: keywords
subject: loan availability
  topic: keywords
subject: loan conditions
  topic: keywords
subject: loan usage
  topic: keywords
subject: Afghanistan
  topic: keywords
creator: اسدالله
creator: عزت الله زهیر
creator: Dr. Sammar Abbas
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2026-05-10
publication date: 2026-05-10
starting page: 55
ending page: 80
doi: 10.64104/V11.Issue19.No3.Spring.2026

دور الإمام أبی حنیفة-رحمه الله- في السیاسة ووضع أسسها وقواعدها
type: item
description: يتناول هذا البحث دراسة دور الإمام أبی حنیفة-رحمه الله- في السیاسة ووضع أساساتها، وذلك في إطارٍ علمي تحليلي، وقد انطلق البحث من إشكالية مركزية مفادها غياب دراسة أكاديمية شاملة ومحرَّرة تكشف بصورة منهجية عن الدور الذي قام به الإمام أبو حنیفة-رحمه الله- في المجال السياسي، ویسعى الباحث إلى الإجابة عن سؤال رئيسي وهو أنه ماهو دور الإمام أبی حنیفة-رحمه الله- في السیاسة ووضع أساساتها وما هی آثار استكشاف هذا الدور في الواقع المعاصر؟ ويقصد البحث تحقيق جملةٍ من الأهداف العلمية؛ في مقدمتها تتبّع التطور التاريخي للفكر السياسي عند مؤسس المذهب الحنفي، وتحليل إسهاماته في تأسيس مبادئ السياسة، وبيان أبرز القواعد والأسس التي اعتمد عليها في معالجة القضايا السياسية. وقد اعتمد الباحث على المنهج الاستقرائي والتاریخي في تتبع النصوص والأقوال، والمنهج التحليلي في مناقشة الآراء وتقويمها. وخلص البحث إلى عدد من النتائج العلمية، من أهمها: أن الإمام أبا حنیفة-رحمه الله- أسهم إسهامًا أصيلًا في مجال السیاسة ووضع أساساتها من خلال مواقفه السیاسیة ، واعتناءه بقضايا الحكم والسلطة وتنظيم العلاقات. وأن الفكر السياسي الحنفي قام على الجمع المتوازن بين النص الشرعي والرأي والاجتهاد، كما یبرز البحث مدی أهمیة بعض القواعد الكبری في السیاسة التي وضعها الإمام أبوحنیفة-رحمه الله- مثل قاعدة“تأسیس الخلافة بإجماع المؤمنين وبيعة أهل التقوى” التي يُعدّ أكثر شمولًا ووضوحًا من اصطلاح “أهل الحل والعقد” الذي قرره الإمام أبو الحسن الماوردي، وقاعدة الفصل بین السلطات السیاسیة التي تؤكد على استقلال القضاء ورفضه الخضوع للسلطة التنفيذية، وقاعدة الحریة وتطبیقاته. وأن موقف الإمام أبي حنيفة في نصرة أهل البيت وتأييدهم في إطار العدل والشرعية يبرز ضرورة تحرّي الموقف السياسي الصحيح لدى أتباع مذهبه في التعامل مع القضايا المعاصرة والوقوف ضد العدو المشترك وتعزيز وحدة المسلمين –سنة وشيعة– والتعاون فيما بينهم في مواجهة التحديات المشتركة لا سیماً فی الهجمات التی تواجهها الدول الإسلامیة كفلسطین وإیران والیمن ولبنان من قبل الدولة الصهیونیة والولایات المتحدة الأمریكیة، ویثبت البحث أن الفقه الحنفي يمتلك مرونة تشريعية عالية تؤهله للتحول إلى منظومة قانونية قابلة للتقنين والتطبيق في الدولة الحديثة.
subject: Articles
  topic: section
subject: السیاسة
  topic: keywords
subject: أبوحنیفة
  topic: keywords
subject: أساسات
  topic: keywords
subject: السلطة
  topic: keywords
subject: الحنفیة
  topic: keywords
creator: أمین الله مساعد
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2026-05-10
publication date: 2026-05-10
starting page: 23
ending page: 54
doi: 10.64104/V11.Issue19.No2.Spring.2026

سیاست خارجی امارت اسلامی: چالش‌ها و فرصت‌ها
type: item
description: سیاست خارجی افغانستان تحت حاکمیت امارت اسلامی پس از اگست ۲۰۲۱ به یکی از محورهای مهم در مطالعات روابط بین‌الملل و سیاست منطقه‌ای تبدیل شده است. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل اسنادی، به بررسی مبانی، چالش‌ها و فرصت‌های سیاست خارجی امارت اسلامی بر اساس پیام‌ها و فرامین رهبری می‌پردازد. چارچوب نظری تحقیق بر ترکیب واقع‌گرایی و سازه‌انگاری استوار است تا ابعاد مادی و هویتی سیاست خارجی به‌صورت هم‌زمان تبیین شود. پرسش اصلی آن است که در پیام‌ها و فرامین رهبری، چه اصولی به‌عنوان بنیان سیاست خارجی تعریف شده و این اصول در عرصه منطقه‌ای و بین‌المللی با چه چالش‌ها و فرصت‌هایی مواجه‌اند؟ فرضیه تحقیق بر این مبنا استوار است که سیاست خارجی امارت اسلامی مبتنی بر تلفیق حفظ منافع و امنیت ملی با تقویت هویت و ارزش‌های اسلامی است و موفقیت آن در گرو ایجاد توازن میان این دو بُعد است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اصول اساسی این سیاست شامل حفظ حاکمیت ملی، پایبندی به شریعت اسلامی، بی‌طرفی فعال، دیپلماسی اقتصادی و تعامل گزینشی با نظام بین‌الملل است. چالش‌های اصلی سیاست خارجی امارت اسلامی شامل عدم شناسایی بین‌المللی، فشارهای اقتصادی، بی‌اعتمادی تاریخی و تعارض با نظم غرب‌محور است. در مقابل، موقعیت ژئوپلیتیکی، منابع طبیعی و همکاری با قدرت‌های غیرغربی از مهم‌ترین فرصت‌ها هستند. نتایج تحقیق بیانگر این است که موفقیت سیاست خارجی امارت اسلامی وابسته به ایجاد تعادل میان مبانی فکری و الزامات عملی در محیط بین‌المللی است.
subject: Articles
  topic: section
subject: سیاست خارجی افغانستان
  topic: keywords
subject: امارت اسلامی
  topic: keywords
subject: هویت اسلامی-سیاسی
  topic: keywords
subject: امنیت ملی
  topic: keywords
subject: دیپلماسی اقتصادی
  topic: keywords
subject: روابط بین‌الملل
  topic: keywords
creator: دکتور محمداعظم طارق
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2026-05-10
publication date: 2026-05-10
starting page: 1
ending page: 22
doi: 10.64104/V11.Issue19.No1.Spring.2026

The Impact of Remote Work on Employee Well-being: Mediating Role of Perceived Organizational Support
type: item
description: The rapid adoption of remote work has transformed contemporary work arrangements, presenting both opportunities and challenges for employee well-being, particularly in developing and fragile contexts. This study examines the impact of remote work on employee well-being and investigates the mediating role of perceived organizational support (POS) among employees of local non-governmental organizations (NGOs) in Kabul, Afghanistan. Grounded in organizational support theory and well-being literature, the study adopts a positivist research philosophy and employs a quantitative research design. Data were collected through a structured questionnaire from a sample of 282 NGO employees engaged in remote or hybrid work arrangements. Statistical analyses were conducted to test the direct relationship between remote work and employee well-being, as well as the mediating effect of perceived organizational support. The findings reveal that remote work has a significant influence on employee well-being, encompassing physical, mental, and emotional dimensions. Moreover, perceived organizational support was found to play a crucial mediating role, mitigating the negative effects of remote work-related stress, isolation, and work–life boundary blurring. The results highlight that employees who perceive higher levels of organizational support such as access to mental health resources, effective communication, and supportive policies report better overall well-being. This study contributes to the limited empirical literature on remote work in the Afghan NGO sector and underscores the importance of strengthening organizational support mechanisms to enhance employee well-being in remote work settings. Practical implications for NGO management and policymakers are discussed.
subject: Articles
  topic: section
subject: Remote Work
  topic: keywords
subject: Employees Well-Beings
  topic: keywords
subject: Perceived Organizational Support
  topic: keywords
creator: دکتور محمد قاسم ایاز
creator: دکتور محمد قهار سافی
creator: Allah Mohammad Rasa
creator: صفی الله کوتوال
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2025-12-31
publication date: 2025-12-31
starting page: 245
ending page: 263
doi: 10.64104/v10.Issue18.n9.Fall.2025

مفهوم استحسان نزد احناف و تفاوت آن با استحسان عقلی معتزله
type: item
description: استحسان یکی از اصول مهم استنباط در فقه اسلامی است که همیشه مورد بحث و اختلاف میان مکاتب فقهی و کلامی قرارگرفته است. فقهای حنفی، استحسان را به‌عنوان نوعی عدول از ظاهر قیاس می‌دانند که بر اساس دلایل قوی‌تر شرعی انجام می‌شود. آنها معتقدند که این کار برای جلوگیری از نتایج نادرست قیاس، کاهش دشواری‌های مذهبی، رعایت مصالح واقعی و هماهنگی با اهداف کلان شریعت ضرورت است. در مقابل، مکتب اعتزالی، استحسان را بر اساس اصل حسن و قبح عقلی بررسی می‌کند و معتقد است که عقل می‌تواند پیش از مراجعه به منابع دینی، یا حتی مستقل از آنها، تعیین کننده چیز خوب و چیز بد باشد، و بر اساس این تعیین، حکم بدهد. این مقاله با هدف بررسی تعریف، جایگاه، اقسام و ادله حجیت استحسان نزد احناف واستحسان عقلی نزد معتزله و ارائه مثال‌های تطبیقی و نقد فقهای حنفی نگارش شده است. همچنین با بررسی سه محور مقایسه‌ای؛ (تفاوت مبنایی، منابع استنباط، نقد و بررسی نقاط اشتراک و اختلاف این دو مکتب نشان داده شده است. این تحقیق با روش توصیفی، تحلیلی و با استفاده از منابع اصلی فقه حنفی و همچنین متون کلامی معتزله انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد اگر چه هردو مکتب به عقل اهمیت میدهند اما مبنای فلسفی و روش استنباط احناف ومعتزله متفاوت است که علت تفاوت عمیق این دو مفهوم در منبع شناخت و حجیت آنهاست؛ احناف بر اساس نصوص و قیاس عمل می‌کنند و استحسان آنان در چارچوب ادلۀ شرعی محدود است، اما معتزله از عقل استفاده کرده و استحسان آنها بر اساس اصول عقلایی توسعه یافته است. و نقد علماء بر استحسان معتزلی بیشتر بر استقلال عقل و تقدم آن بر نص استوار است. نتیجه نهایی این تحقیق نشان می‌دهد که استحسان احناف اصول اجتهادی درون ‌فقهی، نص محور، وقیاس محوراست. در حالی‌ که استحسان معتزله ابزاری برای داوری اخلاقی و عقلی به شمار می‌ رود. مقایسه این دو نشان می‌ دهد که استحسان در تاریخ این دواندیشۀ اسلامی مفهوم متفاوت است و بر پایه دو نظریه وباور مستقل شکل گرفته است. واستحسان فقهی احناف مرجح است. نوآوری تحقیق دراین است که برای نخستین بار با رویکرد نظام مند، کوشش میشود تفکیک ماهیت هردو استحسان نشان داده شود و تفاوت های مهم این دو دیدگاه در نظریه اجتهاد و درک مقاصد شریعت تحلیل گردد.
subject: Articles
  topic: section
subject: استحسان احناف
  topic: keywords
subject: استحسان عقلی معتزله
  topic: keywords
subject: قیاس
  topic: keywords
subject: حسن و قبح عقلی
  topic: keywords
creator: عبدالقادر غزنوی
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2025-12-31
publication date: 2025-12-31
starting page: 206
ending page: 244
doi: 10.64104/v10.Issue18.n8.Fall.2025

بررسی اثرات اخلاقی شبکه‌های اجتماعی برجوانان شهرکابل
type: item
description: این نبشته ی پژوهشی تمرکز بردرک اثرات اخلاقی شبکه های اجتماعی برجوانان و نوجوانان دارد و پرده از مشکلاتی بر میدارد که به اثر بهره گیری از شبکه های اجتماعی متوجه ایشان می شود. اهمیت تحقیق در این است که استفاده ی لجام گسیخته از شبکه های اجتماعی و عدم توجه به مدیریت خود و هنجارمندسازی نحوه ی بهره گیری، اثرات زننده و جبران ناپذیر را بر حیات علمی، اجتماعی، اقتصادی و... کاربران می گذارد؛ و توجه به کاربرد مثبت این دنیای مجازی، فرجام نیک را بر قشر جوان و نوجوان رقم می زند. هدف تحقیق این است تا با این پژوهش، اثرات مثبت و منفی استفاده از شبکه های اجتماعی برای جوانان و نوجوانان بر ملا گردد و با درک خطرات آن، استفاده از این شبکه ها را اصولمند سازند و از آسیب های آن درمان قرار گیرند. روش تحقیق در این مطالعه، کمی وکیفی بوده و استوار بر تحلیل و توصیف یافته هایی است که از نظریات و آرای پاسخ دهندگان پرسش نامه ها و از لایه های کتاب ها بدست آمده است. مهم ترین یافته های تحقیق این است که شبکه های اجتماعی تاثیر مثبت و منفی بر قشر جوان و نوجوان می گذرد و اثرات منفی اش بر قشر جوان، در صورت عدم مدیریت، بیشتر می باشد. این تحقیق با نتیجه گیری و منابع استفاده شده پایان یافته است.
subject: Articles
  topic: section
subject: اثرات
  topic: keywords
subject: شبکه‌ها
  topic: keywords
subject: اجتماعی
  topic: keywords
subject: اخلاقی
  topic: keywords
subject: جوانان
  topic: keywords
subject: نوجوانان
  topic: keywords
subject: کابل
  topic: keywords
creator: پوهنمل نقیب الله حمید
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2025-12-31
publication date: 2025-12-31
starting page: 188
ending page: 205
doi: 10.64104/v10.Issue18.n7.Fall.2025

نظریه فقهی؛ حقیقت، پیدایش، اهمیت و نقشِ آن در تدوین قوانین
type: item
description: اصطلاح «نظریه‌های فقهی» از جمله اصطلاحات جدید به‌شمار می‌رود و در فقه اسلامی گذشته رایج نبوده است؛ بلکه شیوه‌ای نوین از تألیف فقهی است که توسط فقهای معاصر، که میان تحقیق و مطالعهٔ شریعت اسلامی و قانون وضعی جمع کرده‌اند، استخراج شده است. این پژوهش به بررسی جنبهٔ تأصیلی/پایه‌ای این اصطلاح می‌پردازد، از حیث حقیقت آن، پیدایش آن و روند تکامل آن، میزان وجود محتوای آن در تراث فقهی قدیم، و همچنین میزان اهمیت آن در حوزهٔ مطالعات فقهی معاصر و نقش آن در تدوین قوانین و نظام‌های قانونگذاری امروزی. این تحقیق از روش کتابخانه‌ای و توصیفی ـ تحلیلی استفاده کرده است؛ بدین‌گونه که تعریف‌های فقهای معاصر دربارهٔ نظریهٔ فقهی از منابع مختلف گردآوری شده، سپس بیان، تحلیل و نقد گردیده است. از آن بعد تعریف برگزیدهٔ نظریهٔ فقهی و عناصر آن توضیح داده شده است. ارزش علمی این پژوهش در ارائهٔ یک تعریف جامع از نظریه‌های فقهی نهفته است و بر این نکته تأکید می‌کند که محتوای «نظریه‌های فقهی» به معنای معاصر آن، در اندیشهٔ فقهای پیشین ما وجود داشته است، هرچند از این اصطلاح استفاده نمی‌کردند. همچنین ارزش علمی این تحقیق در تأکید بر اهمیت مطالعهٔ نظریه‌های فقهی در عصر حاضر در عرصهٔ تقنین و قانونگذاری آشکار می‌شود؛ زیرا راه را برای بهره‌گیری از آن‌ها در تدوین قوانین و اسناد تقنینی هموار می‌سازد، نظریه های فقهی همچنان تحقیق و پژوهش در فقه اسلامی را برای قانون‌گذاران، قضات و غیرمتخصصان نیز آسان می‌کند، در حل بسیاری از مسائل نوپدید و نوازل معاصر سهم می‌گیرد، و به پذیرش و به‌کارگیری احکام شریعت اسلامی در عرصهٔ قانونگذاری زمینه مساعد می‌سازد.
subject: Articles
  topic: section
subject: نظریه‌
  topic: keywords
subject: فقه
  topic: keywords
subject: نظریهٔ فقهی
  topic: keywords
subject: فقه معاصر
  topic: keywords
subject: تدوین
  topic: keywords
subject: قوانین
  topic: keywords
creator: دکتور محمد اکبر زاهد
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2025-12-31
publication date: 2025-12-31
starting page: 162
ending page: 187
doi: 10.64104/v10.Issue18.n6.Fall.2025

د اسلامي امارت او هند اړيکې؛ فرصتونه او ننګونې
type: item
description: د دې څېړنې له لارې له ۲۰۲۱ز.کال وروسته د اسلامي امارت او هند اړيکې څېړل کېږي او هڅه کېږي چې په دغو اړيکو کې شته فرصتونه او ننګونې روښانه شي. د څېړنې موخه، د اسلامي امارت او هند د اړيکو څېړل او په دغو اړيکو کې د شته فرصتونو او ننګونو رابرسيره کول دي. د څېړنې پوښتنه دا ده چې د افغاستان اسلامي امارت او هند اړيکې له کومو ننګونو سره مخامخ دي او هغه کوم فرصتونه دي چې دغه اړيکې رغولی شي؟ په دې ليکنه کې د څېړنې له توصيفي- تحليلي مېتود او د موادو په راټولولو کې له کتابتوني ډول څخه ګټه اخيستل شوې ده. د څېړنې موندنې ښايي چې، له تاريخي پلوه د اسلامي امارت او هند اړيکې ښې نه دي پاتې شوي او په ۲۰۲۱ز.کال کې د افغانستان اسلامي امارت له بيا واکمنۍ وروسته تر ۲۰۲۵ز.کال پورې هم دغه اړيکې نږدې نه وې، خو په ۲۰۲۵ز.کال کې د اسلامي امارت او پاکستان د اړيکو د خرابېدو وروسته، دغه اړيکې ښې او نږدې شوې. د اسلامي امارت او هند په اړيکو کې د پاکستان سره د اسلامي امارت د اړيکو خرابوالی، د هند او افغانستان دوه اړخيزې اقتصادي اړتياوې، ګډې سيمه ييزې پروژې او د روسيې سره د دواړو هېوادونو ښې اړيکې هغه فرصتونه دي چې دغه اړيکې لا پياوړې کولای شي. همدارنګه د هند او اسلامي امارت خرابې تاريخي اړيکې، د هند امنيتي اندېښنې، په افغانستان کې د چين د پام وړ پرمختګ او نفوذ او د نړيوالې ټولنې له لوري د اسلامي امارت په رسميت نه پېژندنه، هغه ننګونې دي چې په دغو اړيکو کې موجودې دي.
subject: Articles
  topic: section
subject: اسلامي امارت
  topic: keywords
subject: هند
  topic: keywords
subject: دوه‌اړخیزې اړیکې
  topic: keywords
subject: فرصتونه
  topic: keywords
subject: ننګونې
  topic: keywords
creator: څېړنوال عبدالصبور مبارز
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2025-12-31
publication date: 2025-12-31
starting page: 144
ending page: 161
doi: 10.64104/v10.Issue18.n5.Fall.2025

امنیت سایبری و استعمار دیجیتال: بررسی وابستگی زیرساخت های سایبری کشور های جنوب به قدرت های شمال
type: item
description: در عصر تحول دیجیتال، امنیت سایبری به یکی از مؤلفه‌های اساسی امنیت ملی و حاکمیت دولتها تبدیل شده است. کشورهای جنوب جهان با نوعی وابستگی ساختاری به زیرساخت‌های دیجیتال، خدمات ابری، پلتفرم‌های نرم‌افزاری و تجهیزات تخنیکی متعلق به قدرت‌های شمال مواج‌ه اند؛ وابستگی که میتواند زمینه ساز شکل گیری الگوهای نوین «استعمار دیجیتال» گردد. تحقیق حاضر با رویکرد کیفی و روش توصیفی – تحلیلی، به بررسی ابعاد فنی و سیاسی این وابستگی پرداخته و تلاش نموده است تا با استفاده از چارچوب‌های شناخته شده امنیت سایبری و مدل ارزیابی ریسک (ریسک = تهدید × آسیب پذیری × پیامد)، مفهوم استعمار دیجیتال را از سطح گفتمان سیاسی به سطح تحلیل فنی و قابل سنجش ارتقاء دهد. یافته‌های تحقیق نشان میدهد که وابستگی در لایه های اطلاعات، شبکه، پلتفرم و زیرساخت فزیکی، میتواند حاکمیت اطلاعاتی، امنیت زیرساخت‌های حیاتی و استقلال فناورانه کشورهای جنوب را تحت تأثیر قرار دهد. همچنین تحلیل‌ها بیانگر آن است که کاهش این وابستگی مستلزم توسعه ظرفیت‌های بومی امنیت سایبری، سرمایه گذاری در نوآوری تخنیکی، ایجاد مراکز عملیات امنیتی ملی، و بازنگری در چارچوب‌های حقوقی بین‌المللی مرتبط با حاکمیت دیجیتال میباشد. این تحقیق بر اساس مرور نظام مند منابع علمی داوری شده، گزارش‌های رسمی بین‌المللی و تحلیل مطالعات موردی منتخب انجام شده است.
subject: Articles
  topic: section
subject: امنیت سایبری
  topic: keywords
subject: استعمار دیجیتال
  topic: keywords
subject: وابستگی سایبری
  topic: keywords
subject: قدرت‌های شمال
  topic: keywords
subject: کشورهای جنوب
  topic: keywords
subject: زیرساخت سایبری
  topic: keywords
creator: پوهنیار عبدالحمید رفعت
creator: نامزد پوهنیار محمد اجمل عزیزی
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2025-12-31
publication date: 2025-12-31
starting page: 118
ending page: 143
doi: 10.64104/v10.Issue18.n4.Fall.2025

د حاکم د اطاعت سرحدونه او پولې
type: item
description: دا څېړنه په اسلامي شریعت کې د "حاکم د اطاعت پولې او سرحدونه"په هراړخیزه توګه څېړي. د مقالې بنسټیزه مسئله دا ده چې په داسې حال کې چې هر نظام د واک د پراختیا غریزه لري، خو اسلامي شریعت د استبداد د مخنیوي لپاره د حاکم صلاحیتونه په دقیقو پولو کې محدود کړي دي. په دغه بحث کې د هغو افراطي او سطحي نظریاتو (لکه د مدخلي او جامي سلفیانو) نقد شوی چې د حاکم مطلق اطاعت، حتی په معصیت او فسق کې هم، فرض ګڼي. د مقالې محوري موندنې ښيي چې په اسلام کې د حاکم اطاعت مطلق نه، بلکې په لاندې څلورو اساسي قیودو مقید دی: ۱. شرعي قید (المعروف): اطاعت یوازې په معروف کې واجب دی او د الله په نافرمانۍ کې د هیڅ مخلوق اطاعت جواز نه لري. ۲. د مصلحت قید: د حاکم هر ډول تصرف او قانون باید د ولس پر عام مصلحت او ګټه ولاړ وي، که داسې نه وي، نو شرعي نفاذ نه لري. ۳. تعاقدي یا د تړون قید: د حاکم او ملت اړیکه یو "عقد" یا "وکالت" دی؛ حاکم د ملت وکیل دی او مکلف دی چې د ولس سره د شوي تړون او وثیقې (اساسي قانون) په رڼا کې عمل وکړي. ۴. اخلاقي قید: واکمن باید په خپلو پرېکړو کې د اسلامي اخلاقو لکه عدل، مساوات، رحمت او وفاء رعایت وکړي. څېړنه د حنفي فقهاوو او معتبرو اسلامي سرچینو په رڼا کې ثابتوي چې د استبداد د مخنیوي او د حقونو د خوندیتوب لپاره شورائیت (مشوره)، د ولس څارنه او د متخصصینو د مجلس شتون حتمي ضمانتونه دي. په پای کې، مقاله یو متوازن لیدلوری وړاندې کوي چې د رعایت په نتیجه کې یې نه په ټولنه کې ګډوډي رامنځته کېږي او نه هم د ظالمانه استبداد لپاره لاره هوارېږي.
subject: Articles
  topic: section
subject: حاکم
  topic: keywords
subject: اطاعت
  topic: keywords
subject: سرحدونه
  topic: keywords
subject: شرعي قید (المعروف)
  topic: keywords
subject: مصلحت
  topic: keywords
creator: دکتور مصباح الله عبدالباقي
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2025-12-31
publication date: 2025-12-31
starting page: 63
ending page: 117
doi: 10.64104/v10.Issue18.n3.Fall.2025

اختلاف و آداب آن در پرتو شریعت اسلامی
type: item
description: اختلاف و آداب آن بحثی است که روی اهمیت آن در شرایط کنونی -که انواع اختلافات در جامعه رونما است- به نگارش گرفته شده است، و درین بحث راجع به معنای لغوی و اصطلاحی اختلاف و انواع آن، بحث به میان آمده؛ اختلاف مذموم و مشروع ذکر یافته؛ به خاستگاه اختلاف و اسباب آن، توضیحات مناسب داده شده؛ آداب اختلاف بصورت تفصیلی مورد کنکاش قرار گرفته و به خاطر توضیح بیشتر ابعاد آن طی مطالب متعددی: مطلبی بنام آداب هنگام اختلاف، آداب برون رفت از اختلاف، آداب اخلاقی اختلاف، آداب علمی اختلاف و آداب اجتماعی اختلاف به بررسی گرفته شده است و درپایان مبحثی بنام: اختلاف علمای سلف، به حیث نمونه برای اقتداء به آنان مورد بحث قرار گرفته شده و در خاتمه نتائج و یافته های بحث تذکر یافته و پیشنهادات درج شده است. در نتائج بحث از طبیعی بودن اختلاف و لزوم رعایت آداب آن در صورت بروز اختلاف، و از شیوه های علمای سلف و رعایت آداب اختلاف به صورت همه جانبه آن و موضوعات دیگر بحث صورت گرفته است.
subject: Articles
  topic: section
subject: اختلاف
  topic: keywords
subject: آداب
  topic: keywords
subject: پرتو
  topic: keywords
subject: شریعت
  topic: keywords
subject: اسلامی
  topic: keywords
creator: پوهاند دوکتور محمد اسماعیل لبیب بلخي
creator: شکرالله مخلص
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2025-12-31
publication date: 2025-12-31
starting page: 35
ending page: 62
doi: 10.64104/v10.Issue18.n2.Fall.2025

پیشرفت و عقب ‌ماندگی جوامع و تمدن ها در روشنی قرآن کریم
type: item
description: این مقاله به بررسی عوامل پیشرفت و عقب‌ ماندگی جوامع و تمدن‌ها در روشنی قرآن کریم می‌پردازد. این تحقیق نشان می‌دهد که ایمان، علم، عدالت، رعایت سنن کونی و اجتماعی، همکاری و همبستگی، ارزش‌های اخلاقی، محیط مناسب و منابع اقتصادی، و نظام سیاسی مستقر، از عوامل اصلی پیشرفت جوامع و تمدن ها به حساب می آیند. همچنین انحراف عقیده، استبداد حاکم، ظلم و فساد به انواع آن، از دلایل عقب ماندگی و تراجع جوامع و تمدن‌ها قلم داد می شوند. مطالعه نشان می‌دهد که پایبندی به اصول قرآنی و بهره‌گیری از سنن الهی، کلید دوام و شکوفایی جوامع و تمدن‌ها است.
subject: Articles
  topic: section
subject: جوامع
  topic: keywords
subject: تمدن ها
  topic: keywords
subject: ایمان
  topic: keywords
subject: علم/ دانش
  topic: keywords
subject: عدالت
  topic: keywords
subject: سنن کونی
  topic: keywords
subject: ظلم
  topic: keywords
subject: فساد
  topic: keywords
subject: ‌استبداد و نظام سیاسی مستقر
  topic: keywords
creator: پوهنمل دکتور محمد طاهر قاسمی
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2025-12-31
publication date: 2025-12-31
starting page: 1
ending page: 34
doi: 10.64104/v10.Issue18.n1.Fall.2025

بررسی عوامل مهاجرت افغانها به کشورهای جهان مطالعه موردی کشور ایران و اثرات سوء آن
type: item
description: مهاجرت یک پدیده اجتماعی بوده که ریشه در عوامل مختلفی داشته، اینکه یک عمل غیر انتخابی و اختیاری بوده، عوامل آن عبارت از مشکلات و چالش­های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، امنیتی و فرهنگی سبب شده که مهاجرت صورت گیرد. اینکه کدام عوامل در گذشته ها سبب مهاجرت افغانها به کشورهای مختلف جهان به خصوص کشور ایران شده، همانا موجودیت فقر، بیکاری، جنگ­ها، نا امنی، بی برنامه بودن دولت­ها، خشک­سالی و آفات طبیعی، سطح بیشتر بی­سوادی مردم و رشد بی­رویه نفوس، تشویق و ترغیب جوانان توسط افراد فریب­کار مانند قاچاقبران انسانی و خویشاوندان و دوستان ناسالم، درگیری و اختلافات خانواده­گی، مصارف گذاف ازدواج، حاکمیت رسوم ناپسند و نامعقول، موجودیت طبقات اجتماعی جامعه، عدم برنامه­های اشتغال­زایی و سرمایه گذاری توسط دولت­ها، عدم تطبیق قانون اقتصادی اسلام در نظام­های قبلی، موجودیت فساد اداری و اختلاس، عدم توجه لازم به تقویت و سرمایه­گذاری در سکتور زراعتی کشور، عدم سرمایه­گذاری در منابع معدنی و استخراج آن، مشکلات سیستم تعلیمی و تحصیلی کشور در بازار کار، نبود برنامه­ها برای رشد اقتصادی، حاکمیت تنبلی و ترک سعی و کوشش مردم، تحریم اقتصادی جهان غرب، مسدود بودن سرمایه ملی کشور در بانک­های جهانی و سایر عوامل دیگر سبب شده که موضوع مهاجرت افغانها شدت بیشتری بگیرد. هدف این تحقیق عبارت از بررسی عوامل مهاجرت افغانها به کشورهای جهان با مطالعه موردی کشور ایران و اثرات سوء آن می­باشد، که کدام عوامل و انگیزه­ها سبب مهاجرت افغانها به کشورهای مختلف به خصوص کشور ایران شده و دارای کدام اثرات و نتایج نامطلوب می­باشد به آن پرداخته شده است. اهمیت تحقیق آن است که توسط این گونه پژوهش­ها دریافت می­شود تا عوامل و ریشه اصلی مهاجرت افغانها به کشورهای مختلف به خصوص کشور ایران مطالعه شود و اثرات سوء آن مطرح گردد. شیوه پژوهش به شکل کیفی بوده و به گونه تحلیلی و توصیفی بیان شده و جمع آوری منابع آن از کتب، مقالات علمی، استفاده از سایت­های انترنتی، تحلیل مشاهده عینی محقق از محیط و شرایط می­باشد، نتایج تحقیق این را نشان میدهد که عوامل و انگیزه­های مختلفی سبب مهاجرت افغانها به کشور ایران شده که از جمله مهم آن عبارت از فقر، بیکاری، جنگ، نا امنی، مشکلات اقتصادی، اجتماعی وغیره سبب گردیده تا جریان مهاجرت افغانها به ایران، طی سالها دوام یابد و اثرات …
subject: Articles
  topic: section
subject: بررسی
  topic: keywords
subject: عوامل
  topic: keywords
subject: مهاجرت
  topic: keywords
subject: افغانها
  topic: keywords
subject: جهان
  topic: keywords
subject: کشور ایران
  topic: keywords
subject: اثرات سوء
  topic: keywords
creator: پوهنمل ملاجان رحمانی
creator: پوهنوال محمد کاظم یوسفی
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2025-06-29
publication date: 2025-06-29
starting page: 732
ending page: 744
doi: 10.64104/10.64104/v10.Issue17.n41.2025

فرهنګي او ښوونیز عوامل او بهر ته د افغانانو په کډوالۍ یې اغېز
type: item
description: په تېرو لسیزو کې افغان کډوالي یوه مهمه ټولنیزه پدیده ګرځېدلې، چې د یو بل سره تړلي سیاسي، اقتصادي، فرهنګي او د تعلیمي عواملو د اغېز لاندې رامنځته شوې ده. که څه هم جګړې او اقتصادي بې‌ثباتي تل د کډوالۍ د اصلي لاملونو په توګه یادېږي، خو فرهنګي محدودیتونه او د باکیفیته زده‌کړو د فرصتونو کمښت هم د کډوالۍ هغه عوامل دي چې نسبتاً لږه پاملرنه ورته شوې ده. دا څېړنه په ځانګړې توګه د همدغو لاملونو ارزونه ترسره كوي چې په ټوله کې کمه پاملرونه ورته شوي ده، او دا څېړي چې څرنګه د معیاري زده‌کړو د فرصتونو کموالی او د فرهنګي ارزښتونه محدودیتونه د افرادو د شخصي او مسلکي پرمختګ په مخ کې خنډونه رامنځته کوي، او کډوالۍ ته یې هڅوي، په ځانګړي ډول ځوانان او مسلکي کدرونه . د دې مقالې موخه دا ده چې دا وڅېړي چې څرنګه د فرهنګي ارزښتونو محدودیتونه، د سواد کچه ، د جنسیت پر بنسټ محدودیتونه، او ناقص تعلیمي او تحصیلی نظام د کډوالۍ د پرېکړو په څرنګوالي کې اغېز لرلی شي. په دې څېړنه كې د كتابتوني میتود څخه ګټه اخیستل شوی ، چې پکې توصیفي او تحلیلي طریقې کارول شوې دي، معلوماتونه د علمي او اداري سرچینو څخه راټول شوي او تحلیل شوي دي. د څېړنې موندنې ښيي چې د افغانستان کمزوری تعلیمي نظام، د علمي سرچینو کمښت، او فرهنګي-ټولنیز خنډونه د خلکو د پرمختګ فرصتونه محدودوي. په ځانګړې توګه، هغه بندیزونه چې د جنسیت پر بنسټ رامنځته شوي، او همداراز د ټولنې د توقعاتو نه تر سره کېدل، کډوالۍ په اړه د هغو کسانو پر تصمیم ژور اغېز کوي چې غواړي فکري وده او مسلکي پرمختګ وکړي. د بهرنیو هېوادونو د ښو تعلیمي فرصتونو جذابیت لا هم یو مهم جذبوونکی عامل دی، چې د "مغزونو فرار" (brain drain) د پراختیا لامل ګرځېدلی دی. که څه هم کډوالي وګړو ته نړیوال فرصتونه برابروي، خو له بلې خوا د افغانستان د انساني پانګې د كمزوري کېدو او د اوږدمهاله پرمختګ د ځنډېدو لامل هم ګرځي. دا مقاله د داخلي ښوونیز نظام د اصلاح، او د نړیوالو سره د علمي همکارۍ د پیاوړتیا اهمیت روښانه کوي. دې مسئلو ته د کلتوري ارزښتونو پر بنسټ ولاړو دایمي ستراتیژیو له لارې د حل لارو لټول پکار دي، څو جبري مهاجرت راکم او د افغانستان ټولنیز او فکري بنسټونه پیاوړي شي.
subject: Articles
  topic: section
subject: کلتوري عوامل
  topic: keywords
subject: تعلیمي نظام
  topic: keywords
subject: کډوالي
  topic: keywords
subject: بې‌روزګاري
  topic: keywords
creator: نصیر مخلص
creator: رضا جویا
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2025-06-29
publication date: 2025-06-29
starting page: 959
ending page: 972
doi: 10.64104/v10.Issue17.52.2025

د افغانانو په ناقانونه کډوالۍ کې د جاذبه او دافعه عواملو یو مشترک تحلیل: تیوریکي لیدلوري او پالیسوي غوښتنې
type: item
description: ناقانونه کډوالي لا هم په افغانستان کې یوه جدي ټولنیزه، اقتصادي او سیاسي ستونزه ده، چې د اصلي او کوربه دواړو هېوادونو پر وضعیت د پام وړ اغېزې لري. که څه هم په دې موضوع ګڼې څېړنې ترسره شوې دي، خو لا هم د افغان کډوالۍ د دافعه او جاذبه اصلي عواملو په اړه، په ځانګړې توګه له تیوریکي او نظري اړخه، پوره وضاحت شتون نه لري. همدې تشې ته په کتو، دا څېړنه هڅه کوي چې د کډوالۍ د تحلیل لپاره پېژندل شوې تیوري ګانې ، لکه د لي د دفعې او جذب تیوري (Lee’s Push-Pull Theory)، د وابستګۍ (اتکاء) تیوري (Dependency Theory)، او د کارکرد گرایی یا د ټولنیز وظیفوي جوړښت تیوري (Functionalism) سره مدغم کړي، تر څو د افغاني کډوالۍ ټولنیز، اقتصادي او سیاسي محرکات په ژور ډول وڅېړي. په دې څېړنه کې، د مخلوطو مېتودونو (Mixed-Methods) څخه ګټه اخیستل شوې، او معلومات د ځانګړې پوښتنپاڼې او ژورو مرکو له لارې راټول شوي دي، چې د ایران، پاکستان او مشخصو اروپايي هېوادونو څخه راستنو شوو ۱۵۰ تنو کډوالو پکې برخه اخیستې وه. د څېړنې موندنې څرګندوي چې اقتصادي ناخوالې، نا امني، او د ټولنیزو خدمتونو نشتوالی، د دفعې هغه عوامل (Push Factors) دي چې خلک كډوالۍ ته اړ باسي. له بلې خوا، په کوربه هېوادونو کې د کاري فرصتونو شتون، د ژوند د شرایطو ښه والی، او ټولنیز ثبات، د جذب هغه عوامل (Pull Factors) دي چې خلك کډوالۍ ته هڅوي. سربېره پر دې، د څېړنې د پایلو پر اساس راستانه شوي کډوال له اقتصادي او ټولنیزو محدودیتونو سره هم لاس او ګرېوان دي، او دا حالت د دوی د بیاکډوالۍ احتمال لا زیاتوي. په پایله کې، دا څېړنه پر دې ټینګار کوي چې په افغانستان کې باید په جدي توګه د دوامداره پرمختګ لپاره اغېزمنۍ پالیسۍ جوړې کړی شي، او سیمه‌ییزې همکارۍ باید پیاوړې کړی شي، تر څو د کډوالۍ بهیر په مؤثره توګه مدیریت کړی شي. د څېړنې پایلې، هغو پالیسي جوړوونکو ته ارزښتناک تصور وړاندې کوي، چې غواړي د ناقانونه کډوالۍ د مخنیوي او د راستنو شوو کډوالو د ملاتړ لپاره، پر شواهدو ولاړې ستراتیژۍ طرحه او تطبیق کړي.
subject: Articles
  topic: section
subject: ناقانونه کډوالي
  topic: keywords
subject: افغانستان
  topic: keywords
subject: د دفعې او جذب عوامل
  topic: keywords
subject: د کډوالۍ تیورۍ
  topic: keywords
subject: راستنیدونکي کډوال
  topic: keywords
subject: پالیسوي مداخله
  topic: keywords
creator: پوهنمل فياض ګل مظلوم یار
creator: عبادالله امیر
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2025-06-29
publication date: 2025-06-29
starting page: 938
ending page: 958
doi: 10.64104/v10.Issue17.n51.2025

علمي کډوالي: د افغان ښځینه علمي کدرونو د کډوالۍ د عواملو سپړونکې د ځانګړې قضیې څېړنه
type: item
description: دا مقاله هغه عوامل څېړي چې د ښځینه افغان استادانو او څېړونکو د کډوالۍ سبب شوي دي. د پخوانیو څېړنو ارزونه ښيي چې مهاجرو شوو ښځینه افغانو استادانو ته په علمي ډګر کې کمه پاملرنه شوې او د هغوی غږ ډېر لږ اورېدل شوی دی. د دې تشې د ډکولو لپاره، دا څېړنه د مشخصې قضیې د تفسيري او کيسه‌ يي مطالعې د میتود سره سمه ترسره شوی چې په پایله کې یې درې داسې اصلي موضوعات موندلي چې د کډوالي د پرېکړې تر شا مهم عوامل بلل کېږي. د استادانو سره مرکې ښيي چې دغه استادانې د درې عمده ستونزو سره مخ شوې وې چې عبارت دي له: د شخصي آزادۍ له لاسه ورکول، د علم، فکر او عمل په ډګرونو کې د ازاد انتقادي نظر کموالی، او دا احساس چې دوی نه په پوهنتونونو کې خپل ځای لري او نه په ټولنه کې. دا درې موضوعات په دغه مطالعه کې د کډوالۍ اصلي لاملونه وبلل شول. څېړنه دا حالت داسې تشریح کوي، چې دا کډوالي د هغوی له خوا د انتخاب نتیجه نه، بلکې د یو جبري بې‌برخېتوب نتیجه وه، یعنې هغوی له خپل علمي او ټولنیز ژوند څخه لرې کړل شول نو له دې امله ګډوالۍ ته اړ شول.
subject: Articles
  topic: section
subject: ښځینه استادان
  topic: keywords
subject: کډوالي
  topic: keywords
subject: جبري بې‌برخېتوب
  topic: keywords
subject: آزادي
  topic: keywords
subject: علمي ستونزې
  topic: keywords
creator: ډاکټر عمران حسین سدوزۍ
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2025-06-29
publication date: 2025-06-29
starting page: 898
ending page: 937
doi: 10.64104/v10.Issue17.n50.2025

د افغانستان څخه د مغزونو د تېښتې لاملونه او په داخل کې د مسلکي کدرونو د ساتلو استراتیژۍ: څو‌ سکتوريز ليدلوری
type: item
description: دا کيفي څېړنه په افغانستان کې د مغزونو د فرار (Brain Drain) اساسي لاملونه څېړي او په هېواد کې د مسلکي او د وړتیا درلودونکو کدرونو د پاتې کېدو لپاره عملي تګلارې وړاندې کوي. په دې څېړنه كې د هغو ۳۳ افغان مسلکي کدرونو سره ترسره شوې ژورې مرکې تحليل شوي، چې دا مهال په بېلابېلو هېوادونو کې هستوګن دي. دا څېړنه څرګندوي چې د هېواد څخه د پوهه او مسلکي وګړو د وتلو عمده لاملونه عبارت دي له: سياسي بې‌ثباتۍ ، د ژوند ټيټ کيفيت، توکميز تعصب، اقتصادي ستونزې، فردي ناامنۍ، د مسلکي پرمختګ د فرصتونو نشتوالی، او راتلونکی نامعلوم حالت. په څېړنه کې د ګډونوالو کيسې د مغزونو د فرار څو‌ اړخيزه طبیعت انځوروي او پر دې ټينګار کوي چې په بېړنۍ توګه په سیستمونو کې اصلاحاتو ته اړتيا ليدل کیږي. د دې څېړنې له مخې، د مغزونو د فرار د مخنيوي لپاره ګڼې عملي لارې وړانديز شوې دي چې په دې کې د سياسي ثبات او اغېزمنې حکومتولۍ پياوړتيا، د عامه خدمتونو او زېربناوو د کيفيت لوړول، د تبعيض پر ضد د قوانينو جدي پلي کول، د کاري او اقتصادي فرصتونو پراختیا ، او په بهرنيو هېوادونو کې د مېشتو افغانانو له مهارتونو او ظرفيتونو څخه ګټه اخيستل، شامل دي. څېړنه ټينګار کوي چې ياده ستونزه يوازې هغه وخت حل کېدای شي، کله یې چې د حل لپاره يو جامع، همغږی او څو‌سکتوريزه چلند غوره کړی شي، تر څو په پايله کې د افغانانو د شخصي او مسلکي پرمختګ لپاره يو سالم او هڅوونکی چاپېريال رامنځته شي. دا څېړنه د پاليسۍ جوړوونکو، پراختیایي کارپوهانو او څېړونکو لپاره عملي تصورات او لید لورې وړاندې کوي، څو د افغانستان د بشري پانګې بنسټ پياوړی کړي او د هېواد د دوامداره پرمختګ ملاتړ وکړي.
subject: Articles
  topic: section
subject: د مغزونو تېښته
  topic: keywords
subject: مسلکي کډوالي
  topic: keywords
subject: سياسي بې‌ثباتي
  topic: keywords
subject: اقتصادي محدوديتونه
  topic: keywords
subject: د کډوالو ښکېلتیا
  topic: keywords
subject: د مسلکي کدرونو هېواد کې د ساتلو تګلارې
  topic: keywords
subject: مسلکي پرمختګ
  topic: keywords
creator: عزت الله زهیر
creator: پوهنمل ډاکټر عبدالله صادق
creator: اسدالله سروبی
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2025-06-29
publication date: 2025-06-29
starting page: 873
ending page: 897
doi: 10.64104/v10.Issue17.n49.2025

د مغزونو د تېښتې او د پيسو د لېږد د ګټې او تاوان تحلیل: د افغانستان د اقتصادي پرمختګ لپاره د ستراتیژیکو لومړیتوبونو تعریفو
type: item
description: دا څېړنه په افغانستان کې د مغزونو د تېښتې او د کډوالو له لورې هېواد ته د پیسو د رالېږلو (Remittances) تر منځ د ګټې او تاوان مقایسه کوي. او هڅه کوی چې د دې ټولنيزې اقتصادي اغېزې او د دوامداره پرمختګ لپاره یې استراتېژيکې پایلې وارزوي. په دې څېړنه کې د ګډ میتود (Mixed-Methods) څخه ګټه اخیستل شوې ده، چې پکې هم د کيفي موضوعي تحليل او هم د کمي رېګريشن ماډلونو له لارې، د مسلکي کډوالۍ، د بهر څخه د پیسو د لیږد، او عمومي اقتصادي فعاليت )لکه ناخالص کورنی تولید – GDP او د بشري پانګې وده( ترمنځ اړيکې څېړل شوي دي. د معلوماتو په راټولولو کې د بېلا بېلو سرچينو لكه د نړيوالو راپورونو، علمي څېړنو او نړیوالو معلوماتي ډیټابیسونو څخه ګټه اخیستل شوې، څو د کډوالۍ او د بهر څخه د پیسو د لیږد د بهيرونو يو هر اړخيز انځور وړاندې کړل شي. د څېړنې پايلې ښيي چې سياسي بې‌ثباتي، محدود کوونکې پاليسۍ، او د مسلکي ودې نشتون د مغزونو د تېښتې اساسي لاملونه دي، چې د افغانستان اقتصادي ثبات او وده زيانمنوي. سره له دې چې رېمېټنس (بهرني عایدات) د GDP په لوړولو او د بېوزلۍ په کمولو کې مثبته ونډه لري، خو يواځې پر همدې تکیه كول د اوږدمهالې اقتصادي کمزورۍ لامل ګرځي. دا څېړنه پدې ټينګار کوي چې د مغزونو د تېښتې د مخنيوي لپاره بايد د حکومتولۍ په اصلاحاتو كار وشي، مسلکي کدرونه په هېواد کې وساتل شي، او د داسې تګلارو پلي کولو ته لومړيتوب ورکړل شي چې بهرني عايدات د تولیدي پانګونو پر لور سوق کړي. د دې څېړنې موندنې د افغانستان د دوامداره پرمختګ، د مغزونو د تېښتې د ستونزې لپاره د حل لارو او د بهرنیو پیسو د ګټور استعمال لپاره عملي لیدلورې او تصورات وړاندې کوي.
subject: Articles
  topic: section
subject: د مغزونو تېښته
  topic: keywords
subject: د پيسو لېږد
  topic: keywords
subject: د مهارت لرونکو کدرونو کډوالي
  topic: keywords
subject: اقتصادي پرمختګ
  topic: keywords
subject: سیاسي بې‌ثباتي
  topic: keywords
subject: بشري پانګه
  topic: keywords
subject: د حکومتدارۍ اصلاحات
  topic: keywords
subject: دوامدار پرمختګ
  topic: keywords
subject: ټولنیزې-اقتصادي ننګونې
  topic: keywords
creator: پوهنمل ډاکټر عبدالله صادق
creator: عزت الله زهیر
creator: صفی الله شینواري
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2025-06-29
publication date: 2025-06-29
starting page: 840
ending page: 872
doi: 10.64104/v10.Issue17.n48.2025

د افغانستان د دولتي پوهنتونونو څخه د مغزونو تېښته: د کډه شوو استادانو تجربو ته تحلیلي کتنه
type: item
description: د افغانستان د دولتي پوهنتونونو څخه د علمي کادرونو کډوالي د ۲۰۲۱ کال د اګست له سياسي بدلون را وروسته ډېره شوې ده، چې د هېواد د لوړو زده‌کړو نظام يې د جدي ننګونو سره مخ کړی دی. دا کيفي څېړنه د استادانو د کډوالۍ تر شا لاملونه، ژوندۍ تجربې، او د دې بهیر د اصلي اغېزو ارزونه كوي. څېړنه د ۱۱ هغو پوهنتوني استادانو سره د نيمه‌ساختماني مرکو پر بنسټ ترسره شوې، چې له هېواده بهر کډه شوي دي. د موندنو تحلیل د براون او کلارک) ۲۰۰۶) د تیماتیک تحلیل پر بنسټ ترسره شوی، چې پایلې یې د شخصي، سازماني، او ملي کچو له اړخه ويشلی شوي دي. د څېړنو پایلو وښوده چې سیاسي بې‌ثباتي، اقتصادي ناامنۍ، د علمي آزادۍ محدودیت، او د کورنۍ د امنیت اندېښنې د استاذانو د کډوالۍ مهم عوامل دي. ګډونوالو همداراز ټیټ معاشونه او د څېړنې د فرصتونو نشتوالی هم د فشار د اصلي عواملو د جملې څخه وبلل. د تجربه ‌لرونکو استادانو وتلو، د زده‌کړې کیفیت او اداري پوهه كمه كړې، او همداراز د پوهنتونونو څېړنیز ظرفیت یې کمزوری کړی دی. د دې منفي اغېزو د کمولو لپاره، دا څېړنه د افغانستان د حکومت، د پوهنتونونو د رهبرۍ، او نړیوالو شریکانو ترمنځ د همغږۍ د رامنځته کولو سپارښتنه کوي. په ځانګړي توګه څېړنه سپارښتنه كوي چې د لوړو زده‌کړو له لارې باید اداري امنیت پیاوړی شي، اقتصادي امتیازات بايد لوړ شي، علمي آزادي خوندي شي او د مسلکي ودې فرصتونه پراخه شي. همداراز، دا څېړنه د افغان اکادمیک ډایسپورا د ښکېلتیا ارزښت ته اشاره کوي، او وړاندیز کوي چې پدغه تسلسل كې دې د پوهې او علمي تبادلې د پروګرامونو بهيرونه، مجازي همکارۍ، او لنډمهاله علمي پروژې پیل شي. که څه هم د دغو سپارښتنو پلي‌کولو ته مالي محدودیتونه او سیاسي نامعلوم حالتونه خنډ کېدای شي، خو د هغوی تدریجي پلي کول کولای شي د افغانستان د لوړو زده‌کړو نظام ثبات او بیا رغونې طرف ته بوځي.
subject: Articles
  topic: section
subject: د مغزونو تېښته
  topic: keywords
subject: افغانستان
  topic: keywords
subject: دولتي پوهنتونونه
  topic: keywords
subject: د استادانو کډوالي
  topic: keywords
subject: تیماتیک تحلیل
  topic: keywords
subject: علمي آزادي
  topic: keywords
subject: سیاسي بې‌ثباتي
  topic: keywords
creator: عابد مومند
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2026-01-10
publication date: 2026-01-10
starting page: 822
ending page: 839
doi: 10.64104/v10.Issue17.n47.2025

د ماهر کاري ځواک د کډوالۍ اغېز پر نوو ټکنالوژیو په افغانستان کې
type: item
description: د ۲۰۲۱ کال راهیسې د افغانستان د بااستعداده او مسلکي IT کاري ځواک ډله‌ییز مهاجرت د هېواد پر ټکنالوژیک زیربناوو او د نوښت پر وړتیاوو ژور اغېز کړی دی. دا څېړنه د مغز تښتېدو دا پدیده په څو اړخیز ډول ارزوي، په ځانګړې توګه د تصدۍ سیستمونو، سافټویر پراختیا، د کمپیوټر ساینس زده‌کړو، او د نوو ټکنالوژیو د منلو په برخو تمرکز کوي. په دې څېړنه کې د کابل بانک د Oracle Solaris ناکامه لېږد، او همداراز د افغان پوهنتونونو او دولتي ادارو د معلوماتي سیستمونو قضیې څېړل شوې دي. دا تحلیل ښيي چې د ۷۰٪ څخه زیات تصدیق‌شوي IT مسلکي کسان له لاسه ورکول د سیستماتيکو ناکامیو، د پروژو د درېدلو، د سایبري امنیت د خطرونو زیاتوالي او د استعداد د تولید د کمزورتیا لامل شوی دی. دا څېړنه، پرته له دې چې یواځې زیانونه وارزوي، د دې ستونزې د کمولو لپاره ستراتیژیکې لارې هم وړاندې کوي. وړاندیزونه پکې شامل دي: د STEM زده‌کړو پیاوړي کول، د استعداد د پاتې کېدو او بېرته ستنېدو هڅونه، د دولتي او خصوصي سکتورونو ترمنځ مشارکت، د ډیجیټلي زیربناوو پیاوړتیا، او له بهر میشتو افغان متخصصینو سره د لیرې همکارۍ پراخول. دا څېړنه پای ته رسېږي چې، که څه هم ستونزې ژورې دي، خو که یو همغږی، څو اړخیز، او له پالیسۍ، پانګونې او نړيوالې همکارۍ سره تړلی لید غوره شي، نو افغانستان کولای شي بېرته یو باثباته او پر ځان بسیا ټکنالوژیک چاپېریال رامنځته کړي او خپل ځای په نړیوال ټکنالوژیک ډګر کې بېرته ترلاسه کړي
subject: Articles
  topic: section
subject: نوې ټکنالوژۍ
  topic: keywords
subject: تصدۍ سیستمونه
  topic: keywords
subject: سافټویر پراختیا
  topic: keywords
subject: سایبري امنیت
  topic: keywords
subject: ډیجیټلي زیربنا
  topic: keywords
subject: اوریکل سولاریس
  topic: keywords
creator: سلیم احمد زی
creator: زرماش گردیوال
creator: نصیر احمد شینواری
creator: محمود افغان
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2026-01-10
publication date: 2026-01-10
starting page: 810
ending page: 821
doi: 10.64104/v10.Issue17.n46.2025

بررسی عوامل مهاجرت از افغانستان با تأکید بر مهاجرت نخبگان از کشور
type: item
description: زمینه و هدف: مهاجرت در افغانستان پیشینه‌ای طولانی دارد و تمامی اشکال آن، از جمله آوارگی و پناه‌جویی، در تاریخ سیاسی این کشور تجربه شده است. هدف ازانجام پژوهش حاضر دریافت پاسخ این پرسش است که، عوامل کلیدی مؤثر بر مهاجرت نخبگان، به ویژه نخبگان کشور، چه بوده و چگونه این عوامل بر تصمیم‌گیری‌های مهاجرت تأثیر گذار اند؟ روش بررسی: دراین پژوهش از روش کیفی با شیوۀ مصاحبه "نیمه‌ساختاریافته" استفاده شده است. در این راستا، با بیست نفر از صاحب‌نظران سیاسی-اجتماعی و دانشگاهی مصاحبه شده است. داده‌های این مصاحبه پس از انتخاب و رمزگذاری مفاهیم، وارد مرحلۀ تحلیل شده و با نرم‌افزار "ان‌وی‌وو 12" به روش تحلیل مضمون بررسی گردیده‌اند. یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهند که عوامل اقتصادی، سیاسی، فرهنگی-اجتماعی و آموزشی به‌عنوان محرک‌های اصلی مهاجرت نخبگان از افغانستان عمل نموده اند. این عوامل نه تنها در کشور مبدأ، بلکه در کشورهای مقصد نیز تأثیرگذار اند. نتیجه‌گیری: این پژوهش نشان می‌دهد که عوامل اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در مهاجرت شهروندان افغانستان به خارج از کشور نقش بسزایی دارند. عوامل اقتصادی مانند نبود فرصت‌های شغلی و فقر؛ مسائل مربوط به آزادی‌های شهروندی به‌عنوان دافعه سیاسی و در نهایت، کمبود فرصت‌های تحصیلی و خدمات اجتماعی، انگیزه‌های اجتماعی- فرهنگی برای ترک کشور را تقویت می‌کند.
subject: Articles
  topic: section
subject: مهاجرت
  topic: keywords
subject: فرار مغزها
  topic: keywords
subject: نخبگان
  topic: keywords
subject: افغانستان
  topic: keywords
subject: عوامل مهاجرت
  topic: keywords
creator: عبدالرحمن کریمی
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2025-06-29
publication date: 2025-06-29
starting page: 792
ending page: 809
doi: 10.64104/v10.Issue17.n45.2025

د ناقانونه مهاجرتونو په مخنیوي کې د رسنیز عامه پوهاوي ونډه
type: item
description: د دې څېړنې هدف د ناقانونه مهاجرتونو د مخنیوي په برخه کې د رسنیز عامه پوهاوي رغنده ونډه معلومول دي. دا یوه کېفي څېړنه ده چې د ننګرهار پوهنتون د ژورنالېزم پوهنځي د اوو تنو لوړرتبه استادانو سره له فوکس ګروپ مېتود څخه په ګټې اخیستنې ترسره شوې ده. په دې څېړنه کې د راټولو شویو معلوماتو تحلیل د موضوعي تحلیل (Thematic Analysis) پر بنسټ ولاړ دي. موندنې ښيي سره له دې د ټولیزو رسنیو د اعتبار کچه لوړه ده خو د ټولنیزو رسنیو د اعتبار کچه بیا بدلیدونکې ده چې تر ډېره د ناقانونه مهاجرتونو شائقین له همدې ټولنیزو رسنیو څخه په ګټې اخیستنې دې چارې ته زړه ښه کوي او هغه خلک هم له ټولنیزو رسنیو کار اخلي چې غواړي په قاچاقي لارو ځوانان بهر ته ولېږي او له دې لارې عائد تر لاسه کړي.په ورته وخت کې بیا د ناقانونه مهاجرتونو د مخنیوي لپاره بیا هم ټولنیزې رسنۍ موثرې یادې شوې دي. خبري ژانر، سمعي/بصري سپاټونه د رسنیزې محتوی د انتقال غوره چوکاټونه حساب شوي دي. په همدې ډول، رسنۍ نه یوازې د معلوماتو د انتقال وسیله ده بلکې د عامه ذهنیت جوړونې، د باورونو رامنځته کولو او تصمیم نیونې په برخه کې اړینه ونډه لري. که رسنۍ په هدفمنه توګه او مسؤلانه ډول وکارول شي، کولای شي د ناقانونه مهاجرتونو د مخنیوي په برخه کې یوه مؤثره وسیله وګرځي. دا څېړنه د لا زیاتو څېړنو په موخه د رسنیو لپاره د مستندې او غوره محتوی تولید تجویزوي.
subject: Articles
  topic: section
subject: لیدیز پیغامونه
  topic: keywords
subject: ټولنیزې رسنۍ
  topic: keywords
subject: اوریدیز پیغامونه
  topic: keywords
subject: مهاجرت
  topic: keywords
subject: رسنیز کمپاین
  topic: keywords
subject: رسنیز عامه پوهاوی
  topic: keywords
subject: ناقانونه مهاجرت
  topic: keywords
creator: پوهندوی احمد سعید
creator: پوهنمل افسر صدیق شینواری
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2025-06-29
publication date: 2025-06-29
starting page: 781
ending page: 791
doi: 10.64104/v10.Issue17.n44.2025

بررسی وضعیت زنده‌گی مهاجرین افغان در کشور ایران (چالش‌ها و راهکارها)
type: item
description: هدف از این تحقیق، ارزیابی وضعیت اقتصادی، اجتماعی، دسترسی به آموزش و تعلیم، خدمات صحی و وضعیت حقوقی و اقامتی مهاجرین افغان در کشور ایران و ارائه راهکارهایی برای ایجاد زمینه بازگشت مجدد مهاجرین به کشور، می‌باشد. این تحقیق از لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ روش توصیفی- تحلیلی و پیمایشی بوده، داده­های اولیه از طریق پرسش‌نامه پنج نکته‌یی لیکریت جمع­آوری گردیده و به‌ واسطه برنامه SPSS تجزیه و تحلیل گردیده است. برای تعیین میزان موثریت بررسی وضعیت زنده‌گی مهاجرین افغان در کشور ایران از روش‌های احصائیه تشریحی (اوسط) استفاده گردیده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که وضعیت زنده‌گی مهاجرین افغان در کشور ایران در شرایط نامطلوبی قرار داشته و در حد پایین (2.506) می‌باشد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که بیشترین مشکل در بخش هزینه‌های زنده‌گی در کشور ایران برای مهاجرین افغان نسبت به ایرانی‌ها بیشتر بوده که در سطح بالای (4.09) و کمترین مشکل در بخش ناکافی بودن درآمد برای تامین هزینه‌های زنده‌گی (1.54) می‌باشد. به‌کارگیری استراتیژی‌های صحیح در زمینه ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار، حقوق اجتماعی، آموزش و خدمات صحی، سرمایه گذاری‌ دربخش‌های تولیدی، خدماتی، زراعتی همراه با بهبود زیرساخت‌های اقتصادی و ارائه حمایت‌های مالی و تسهیل اسکان مجدد برای مهاجرین بازگشته، می‌تواند نقش مهمی در تثبیت آنها در جامعه و جلوگیری از مهاجرت مجدد آنها داشته باشد.
subject: Articles
  topic: section
subject: افغانستان
  topic: keywords
subject: ایران
  topic: keywords
subject: سیاست‌های مهاجرتی
  topic: keywords
subject: حقوق مهاجرین
  topic: keywords
subject: مهاجرت
  topic: keywords
subject: وضعیت اجتماعی
  topic: keywords
creator: نامزد پوهنیار نصرالله بلوچ
creator: پوهنیار نورالله عابدی
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2025-06-29
publication date: 2025-06-29
starting page: 764
ending page: 780
doi: 10.64104/v10.Issue17.n43.2025

عوامل مؤثر بر فرار مغزها با تأکید بر عوامل دافعه از مبدأ (نظریه اورت لی) مطالعه موردی شهر کندز
type: item
description: سرمایه انسانی از معنادار ترین منابع است که در معادله توسعه و انکشاف کشورها نقش فزاینده و مؤثر دارد؛ ولی متاسفانه کشورهای در حال توسعه و عقب مانده با درآمد و امکانات ناچیزی که دارند به سرمایه گذاری روی این منابع پرداخته به امید اینکه این مغزها در فرایند توسعه مورد استفاده قرار گیرند، اما در نتیجه عوامل و شرایط نامطلوب سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و امنیتی در مبدأ تصمیم به مهاجرت می گیرند. هدف این تحقیق شناسایی و تحلیل عوامل دافعه مؤثر بر فرار مغزها از شهر کندز بر پایه نظریه مهاجرت اورت لی [1] است. پژوهش با تمرکز بر شرایط نا مساعد اقتصادی و اجتماعی در مبدأ، تلاش می‌کند دلایل خروج نیروی انسانی متخصص را تبیین نماید. روش تحقیق از لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با روش آماری می‌باشد. سوال اصلی این تحقیق اینست که عوامل مؤثر بر فرار مغزها از کندز با در نظر داشت نظریه اورت لی کدام ها اند؟ فرضیه های این تحقیق تمامی عوامل دافعه از مبدأ نظریه مهاجرتی اورت لی و دیگر عوامل که از نظر محقق در ساحه مهم پنداشته شده که در کل هفده عوامل می باشند. جامعه آمار این تحقیق (۱۵۵۹۶۴) تن افراد که در هشت ناحیه کندز زندگی می نمایند و با استفاده از جدول مورگان بطرز آنلاین ۳۸۲ نمونه یا سمپل تشخیص و با استفاده از نمونه‌گیری طبقه‌ای نسبتی [2] نمونه ها انتخاب بعد با استفاده از پرسشنامه لکرت [3] پرسشنامه ها توزیع و داده ها جمع آوری گردیده اند. بعد داده های متذکره با استفاده از برنامه اس پی اس اس(SPSS) [4] مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و ضریب الفای کورنباخ آن (0.865) به دست آمد. بدین اساس می‌توان گفت که پرسشنامه این تحقیق از پایایی [5] لازم برخوردار است. نتایج این تحقیق با استفاده از آزمون رتبه بندی فریدمن [6] نشان می‌دهد که از هفده عامل فرض شده مؤثر بر فرار مغز ها از کندز، عوامل اقتصادی مانند: بیکاری و نبود فرصت‌های شغلی(با رتبه 11.39)، اوضاع سیاسی(با رتبه 11.09)، و کمبود فرصت‌های اقتصادی (با رتبه10.93) بیشترین تأثیر را بر فرار مغزها داشته است. در درجه دوم عوامل چون: اوضاع سیاسی(با رتبه 9.58)، سطح پایین حقوق و دستمزد(با رتبه9.52)، نبود آزادی‌های سیاسی(با رتبه9.44)، محدودیت‌های اجتماعی(با رتبه 9.20)، نبود فرصت‌های توسعه شخصی(با رتبه9.11) و در اخیر هم عوامل چون، کاهش رفاه اجتماعی(با رتبه8.3…
subject: Articles
  topic: section
subject: فرار مغزها
  topic: keywords
subject: عوامل دافعه از مبدأ
  topic: keywords
subject: نظریه اورت لی
  topic: keywords
subject: شهر کندز
  topic: keywords
creator: مومن نوری
creator: زبـیدالله سیرت
creator: محمد نبی رفیع
rights: کاپي رایټ (c) 2026
date: 2025-06-29
publication date: 2025-06-29
starting page: 745
ending page: 763
doi: 10.64104/v10.Issue17.n42.2025