معرفی مختصر مجله علمی بین المللی سلام مجله علمی بین المللی سلام یک مجله علمی و تحکیم شده است که از طرف وزارت تحصیلات عالی افغانستان اعتبار اکادمیک را به دست آورده و بحیث یک مجله بین المللی به شماره (RCTD-PIJR- 0027-25)ثبت گردیده است و دارای: ISSN: 3078-9583 (Online), ISSN: 3078-9575 (Print). می باشد. این مجله بحث های علمی را بعد از پروسه تحکیم در علوم اجتماعی به نشر می سپارد. مجله علمی بین المللی سلام یک ژورنالی است که مورد ارزیابی همتا (peer-reviewed) قرار می‌گیرد و به زبان های متعدد به صورت انلاین و چاپی به نشر می رسد. دسترسی به مقالات آن رایگان است و هزینه‌های انتشار حداقلی دارد. این مجله در داخل افغانستان وبیرون از آن، شناخته‌شده است و نشر مقالات در آن به سرعت انجام می‌شود. ما از طریق این مجله علمی یک فورم تحقیقی برای محققان و دانشمندان فراهم کرده ایم تا داشته ها و یافته های تحقیقی خویش را با دیگران شریک سازند. نشر مقالات در مجله علمی بین المللی سلام زیر نظارت از سوی اندیشمندان برجسته و شناخته‌شده در سراسر جهان صورت می گیرد. این مجله برای محققین فرصتی فراهم می‌آورد تا تحقیقات مهم خویش را به نشر بسپارند. سلام یک مجله علمی ارزیابی‌شده، غیر انتفاعی نیم سالانه (By Annual) است که روی علوم اجتماعی، تمرکز دارد. مجله علمی بین المللی سلام مقالاتی را به نشر می رساند که جدید و ابتکاری بوده، دارای راه حل های ابتکاری و واقعی برای حل مشکلات مطروحه باشد. مقالات وارده، بعد از بررسی پلیجریزم و درست بودن شکلیات ابتدایی، به استادان متخصص در رشته مربوطه فرستاده می شود تا آن را تحکیم و ارزیابی علمی و همه جانبه نمایند، و بعد از مرحله جدی داوری وتحکیم به نشر می رسند.
The Impact of Remote Work on Employee Well-being: Mediating Role of Perceived Organizational Support
The rapid adoption of remote work has transformed contemporary work arrangements, presenting both opportunities and challenges for employee well-being, particularly in developing and fragile contexts. This study examines the impact of remote work on employee well-being and investigates the mediating role of perceived organizational support (POS) among employees of local non-governmental organizations (NGOs) in Kabul, Afghanistan. Grounded in organizational support theory and well-being literature, the study adopts a positivist research philosophy and employs a quantitative research design. Data were collected through a structured questionnaire from a sample of 282 NGO employees engaged in remote or hybrid work arrangements. Statistical analyses were conducted to test the direct relationship between remote work and employee well-being, as well as the mediating effect of perceived organizational support. The findings reveal that remote work has a significant influence on employee well-being, encompassing physical, mental, and emotional dimensions. Moreover, perceived organizational support was found to play a crucial mediating role, mitigating the negative effects of remote work-related stress, isolation, and work–life boundary blurring. The results highlight that employees who perceive higher levels of organizational support such as access to mental health resources, effective communication, and supportive policies report better overall well-being. This study contributes to the limited empirical literature on remote work in the Afghan NGO sector and underscores the importance of strengthening organizational support mechanisms to enhance employee well-being in remote work settings. Practical implications for NGO management and policymakers are discussed.
مفهوم استحسان نزد احناف و تفاوت آن با استحسان عقلی معتزله
استحسان یکی از اصول مهم استنباط در فقه اسلامی است که همیشه مورد بحث و اختلاف میان مکاتب فقهی و کلامی قرارگرفته است. فقهای حنفی، استحسان را به‌عنوان نوعی عدول از ظاهر قیاس می‌دانند که بر اساس دلایل قوی‌تر شرعی انجام می‌شود. آنها معتقدند که این کار برای جلوگیری از نتایج نادرست قیاس، کاهش دشواری‌های مذهبی، رعایت مصالح واقعی و هماهنگی با اهداف کلان شریعت ضرورت است. در مقابل، مکتب اعتزالی، استحسان را بر اساس اصل حسن و قبح عقلی بررسی می‌کند و معتقد است که عقل می‌تواند پیش از مراجعه به منابع دینی، یا حتی مستقل از آنها، تعیین کننده چیز خوب و چیز بد باشد، و بر اساس این تعیین، حکم بدهد. این مقاله با هدف بررسی تعریف، جایگاه، اقسام و ادله حجیت استحسان نزد احناف واستحسان عقلی نزد معتزله و ارائه مثال‌های تطبیقی و نقد فقهای حنفی نگارش شده است. همچنین با بررسی سه محور مقایسه‌ای؛ (تفاوت مبنایی، منابع استنباط، نقد و بررسی نقاط اشتراک و اختلاف این دو مکتب نشان داده شده است. این تحقیق با روش توصیفی، تحلیلی و با استفاده از منابع اصلی فقه حنفی و همچنین متون کلامی معتزله انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد اگر چه هردو مکتب به عقل اهمیت میدهند اما مبنای فلسفی و روش استنباط احناف ومعتزله متفاوت است که علت تفاوت عمیق این دو مفهوم در منبع شناخت و حجیت آنهاست؛ احناف بر اساس نصوص و قیاس عمل می‌کنند و استحسان آنان در چارچوب ادلۀ شرعی محدود است، اما معتزله از عقل استفاده کرده و استحسان آنها بر اساس اصول عقلایی توسعه یافته است. و نقد علماء بر استحسان معتزلی بیشتر بر استقلال عقل و تقدم آن بر نص استوار است. نتیجه نهایی این تحقیق نشان می‌دهد که استحسان احناف اصول اجتهادی درون ‌فقهی، نص محور، وقیاس محوراست. در حالی‌ که استحسان معتزله ابزاری برای داوری اخلاقی و عقلی به شمار می‌ رود. مقایسه این دو نشان می‌ دهد که استحسان در تاریخ این دواندیشۀ اسلامی مفهوم متفاوت است و بر پایه دو نظریه وباور مستقل شکل گرفته است. واستحسان فقهی احناف مرجح است. نوآوری تحقیق دراین است که برای نخستین بار با رویکرد نظام مند، کوشش میشود تفکیک ماهیت هردو استحسان نشان داده شود و تفاوت های مهم این دو دیدگاه در نظریه اجتهاد و درک مقاصد شریعت تحلیل گردد.
بررسی اثرات اخلاقی شبکه‌های اجتماعی برجوانان شهرکابل
این نبشته ی پژوهشی تمرکز بردرک اثرات اخلاقی شبکه های اجتماعی برجوانان و نوجوانان دارد و پرده از مشکلاتی بر میدارد که به اثر بهره گیری از شبکه های اجتماعی متوجه ایشان می شود. اهمیت تحقیق در این است که استفاده ی لجام گسیخته از شبکه های اجتماعی و عدم توجه به مدیریت خود و هنجارمندسازی نحوه ی بهره گیری، اثرات زننده و جبران ناپذیر را بر حیات علمی، اجتماعی، اقتصادی و... کاربران می گذارد؛ و توجه به کاربرد مثبت این دنیای مجازی، فرجام نیک را بر قشر جوان و نوجوان رقم می زند. هدف تحقیق این است تا با این پژوهش، اثرات مثبت و منفی استفاده از شبکه های اجتماعی برای جوانان و نوجوانان بر ملا گردد و با درک خطرات آن، استفاده از این شبکه ها را اصولمند سازند و از آسیب های آن درمان قرار گیرند. روش تحقیق در این مطالعه، کمی وکیفی بوده و استوار بر تحلیل و توصیف یافته هایی است که از نظریات و آرای پاسخ دهندگان پرسش نامه ها و از لایه های کتاب ها بدست آمده است. مهم ترین یافته های تحقیق این است که شبکه های اجتماعی تاثیر مثبت و منفی بر قشر جوان و نوجوان می گذرد و اثرات منفی اش بر قشر جوان، در صورت عدم مدیریت، بیشتر می باشد. این تحقیق با نتیجه گیری و منابع استفاده شده پایان یافته است.
نظریه فقهی؛ حقیقت، پیدایش، اهمیت و نقشِ آن در تدوین قوانین
اصطلاح «نظریه‌های فقهی» از جمله اصطلاحات جدید به‌شمار می‌رود و در فقه اسلامی گذشته رایج نبوده است؛ بلکه شیوه‌ای نوین از تألیف فقهی است که توسط فقهای معاصر، که میان تحقیق و مطالعهٔ شریعت اسلامی و قانون وضعی جمع کرده‌اند، استخراج شده است. این پژوهش به بررسی جنبهٔ تأصیلی/پایه‌ای این اصطلاح می‌پردازد، از حیث حقیقت آن، پیدایش آن و روند تکامل آن، میزان وجود محتوای آن در تراث فقهی قدیم، و همچنین میزان اهمیت آن در حوزهٔ مطالعات فقهی معاصر و نقش آن در تدوین قوانین و نظام‌های قانونگذاری امروزی. این تحقیق از روش کتابخانه‌ای و توصیفی ـ تحلیلی استفاده کرده است؛ بدین‌گونه که تعریف‌های فقهای معاصر دربارهٔ نظریهٔ فقهی از منابع مختلف گردآوری شده، سپس بیان، تحلیل و نقد گردیده است. از آن بعد تعریف برگزیدهٔ نظریهٔ فقهی و عناصر آن توضیح داده شده است. ارزش علمی این پژوهش در ارائهٔ یک تعریف جامع از نظریه‌های فقهی نهفته است و بر این نکته تأکید می‌کند که محتوای «نظریه‌های فقهی» به معنای معاصر آن، در اندیشهٔ فقهای پیشین ما وجود داشته است، هرچند از این اصطلاح استفاده نمی‌کردند. همچنین ارزش علمی این تحقیق در تأکید بر اهمیت مطالعهٔ نظریه‌های فقهی در عصر حاضر در عرصهٔ تقنین و قانونگذاری آشکار می‌شود؛ زیرا راه را برای بهره‌گیری از آن‌ها در تدوین قوانین و اسناد تقنینی هموار می‌سازد، نظریه های فقهی همچنان تحقیق و پژوهش در فقه اسلامی را برای قانون‌گذاران، قضات و غیرمتخصصان نیز آسان می‌کند، در حل بسیاری از مسائل نوپدید و نوازل معاصر سهم می‌گیرد، و به پذیرش و به‌کارگیری احکام شریعت اسلامی در عرصهٔ قانونگذاری زمینه مساعد می‌سازد.
د اسلامي امارت او هند اړيکې؛ فرصتونه او ننګونې
د دې څېړنې له لارې له ۲۰۲۱ز.کال وروسته د اسلامي امارت او هند اړيکې څېړل کېږي او هڅه کېږي چې په دغو اړيکو کې شته فرصتونه او ننګونې روښانه شي. د څېړنې موخه، د اسلامي امارت او هند د اړيکو څېړل او په دغو اړيکو کې د شته فرصتونو او ننګونو رابرسيره کول دي. د څېړنې پوښتنه دا ده چې د افغاستان اسلامي امارت او هند اړيکې له کومو ننګونو سره مخامخ دي او هغه کوم فرصتونه دي چې دغه اړيکې رغولی شي؟ په دې ليکنه کې د څېړنې له توصيفي- تحليلي مېتود او د موادو په راټولولو کې له کتابتوني ډول څخه ګټه اخيستل شوې ده. د څېړنې موندنې ښايي چې، له تاريخي پلوه د اسلامي امارت او هند اړيکې ښې نه دي پاتې شوي او په ۲۰۲۱ز.کال کې د افغانستان اسلامي امارت له بيا واکمنۍ وروسته تر ۲۰۲۵ز.کال پورې هم دغه اړيکې نږدې نه وې، خو په ۲۰۲۵ز.کال کې د اسلامي امارت او پاکستان د اړيکو د خرابېدو وروسته، دغه اړيکې ښې او نږدې شوې. د اسلامي امارت او هند په اړيکو کې د پاکستان سره د اسلامي امارت د اړيکو خرابوالی، د هند او افغانستان دوه اړخيزې اقتصادي اړتياوې، ګډې سيمه ييزې پروژې او د روسيې سره د دواړو هېوادونو ښې اړيکې هغه فرصتونه دي چې دغه اړيکې لا پياوړې کولای شي. همدارنګه د هند او اسلامي امارت خرابې تاريخي اړيکې، د هند امنيتي اندېښنې، په افغانستان کې د چين د پام وړ پرمختګ او نفوذ او د نړيوالې ټولنې له لوري د اسلامي امارت په رسميت نه پېژندنه، هغه ننګونې دي چې په دغو اړيکو کې موجودې دي.
امنیت سایبری و استعمار دیجیتال: بررسی وابستگی زیرساخت های سایبری کشور های جنوب به قدرت های شمال
در عصر تحول دیجیتال، امنیت سایبری به یکی از مؤلفه‌های اساسی امنیت ملی و حاکمیت دولتها تبدیل شده است. کشورهای جنوب جهان با نوعی وابستگی ساختاری به زیرساخت‌های دیجیتال، خدمات ابری، پلتفرم‌های نرم‌افزاری و تجهیزات تخنیکی متعلق به قدرت‌های شمال مواج‌ه اند؛ وابستگی که میتواند زمینه ساز شکل گیری الگوهای نوین «استعمار دیجیتال» گردد. تحقیق حاضر با رویکرد کیفی و روش توصیفی – تحلیلی، به بررسی ابعاد فنی و سیاسی این وابستگی پرداخته و تلاش نموده است تا با استفاده از چارچوب‌های شناخته شده امنیت سایبری و مدل ارزیابی ریسک (ریسک = تهدید × آسیب پذیری × پیامد)، مفهوم استعمار دیجیتال را از سطح گفتمان سیاسی به سطح تحلیل فنی و قابل سنجش ارتقاء دهد. یافته‌های تحقیق نشان میدهد که وابستگی در لایه های اطلاعات، شبکه، پلتفرم و زیرساخت فزیکی، میتواند حاکمیت اطلاعاتی، امنیت زیرساخت‌های حیاتی و استقلال فناورانه کشورهای جنوب را تحت تأثیر قرار دهد. همچنین تحلیل‌ها بیانگر آن است که کاهش این وابستگی مستلزم توسعه ظرفیت‌های بومی امنیت سایبری، سرمایه گذاری در نوآوری تخنیکی، ایجاد مراکز عملیات امنیتی ملی، و بازنگری در چارچوب‌های حقوقی بین‌المللی مرتبط با حاکمیت دیجیتال میباشد. این تحقیق بر اساس مرور نظام مند منابع علمی داوری شده، گزارش‌های رسمی بین‌المللی و تحلیل مطالعات موردی منتخب انجام شده است.
دا څېړنه په اسلامي شریعت کې د "حاکم د اطاعت پولې او سرحدونه"په هراړخیزه توګه څېړي. د مقالې بنسټیزه مسئله دا ده چې په داسې حال کې چې هر نظام د واک د پراختیا غریزه لري، خو اسلامي شریعت د استبداد د مخنیوي لپاره د حاکم صلاحیتونه په دقیقو پولو کې محدود کړي دي. په دغه بحث کې د هغو افراطي او سطحي نظریاتو (لکه د مدخلي او جامي سلفیانو) نقد شوی چې د حاکم مطلق اطاعت، حتی په معصیت او فسق کې هم، فرض ګڼي. د مقالې محوري موندنې ښيي چې په اسلام کې د حاکم اطاعت مطلق نه، بلکې په لاندې څلورو اساسي قیودو مقید دی: ۱. شرعي قید (المعروف): اطاعت یوازې په معروف کې واجب دی او د الله په نافرمانۍ کې د هیڅ مخلوق اطاعت جواز نه لري. ۲. د مصلحت قید: د حاکم هر ډول تصرف او قانون باید د ولس پر عام مصلحت او ګټه ولاړ وي، که داسې نه وي، نو شرعي نفاذ نه لري. ۳. تعاقدي یا د تړون قید: د حاکم او ملت اړیکه یو "عقد" یا "وکالت" دی؛ حاکم د ملت وکیل دی او مکلف دی چې د ولس سره د شوي تړون او وثیقې (اساسي قانون) په رڼا کې عمل وکړي. ۴. اخلاقي قید: واکمن باید په خپلو پرېکړو کې د اسلامي اخلاقو لکه عدل، مساوات، رحمت او وفاء رعایت وکړي. څېړنه د حنفي فقهاوو او معتبرو اسلامي سرچینو په رڼا کې ثابتوي چې د استبداد د مخنیوي او د حقونو د خوندیتوب لپاره شورائیت (مشوره)، د ولس څارنه او د متخصصینو د مجلس شتون حتمي ضمانتونه دي. په پای کې، مقاله یو متوازن لیدلوری وړاندې کوي چې د رعایت په نتیجه کې یې نه په ټولنه کې ګډوډي رامنځته کېږي او نه هم د ظالمانه استبداد لپاره لاره هوارېږي.
اختلاف و آداب آن بحثی است که روی اهمیت آن در شرایط کنونی -که انواع اختلافات در جامعه رونما است- به نگارش گرفته شده است، و درین بحث راجع به معنای لغوی و اصطلاحی اختلاف و انواع آن، بحث به میان آمده؛ اختلاف مذموم و مشروع ذکر یافته؛ به خاستگاه اختلاف و اسباب آن، توضیحات مناسب داده شده؛ آداب اختلاف بصورت تفصیلی مورد کنکاش قرار گرفته و به خاطر توضیح بیشتر ابعاد آن طی مطالب متعددی: مطلبی بنام آداب هنگام اختلاف، آداب برون رفت از اختلاف، آداب اخلاقی اختلاف، آداب علمی اختلاف و آداب اجتماعی اختلاف به بررسی گرفته شده است و درپایان مبحثی بنام: اختلاف علمای سلف، به حیث نمونه برای اقتداء به آنان مورد بحث قرار گرفته شده و در خاتمه نتائج و یافته های بحث تذکر یافته و پیشنهادات درج شده است. در نتائج بحث از طبیعی بودن اختلاف و لزوم رعایت آداب آن در صورت بروز اختلاف، و از شیوه های علمای سلف و رعایت آداب اختلاف به صورت همه جانبه آن و موضوعات دیگر بحث صورت گرفته است.
پیشرفت و عقب ‌ماندگی جوامع و تمدن ها در روشنی قرآن کریم
این مقاله به بررسی عوامل پیشرفت و عقب‌ ماندگی جوامع و تمدن‌ها در روشنی قرآن کریم می‌پردازد. این تحقیق نشان می‌دهد که ایمان، علم، عدالت، رعایت سنن کونی و اجتماعی، همکاری و همبستگی، ارزش‌های اخلاقی، محیط مناسب و منابع اقتصادی، و نظام سیاسی مستقر، از عوامل اصلی پیشرفت جوامع و تمدن ها به حساب می آیند. همچنین انحراف عقیده، استبداد حاکم، ظلم و فساد به انواع آن، از دلایل عقب ماندگی و تراجع جوامع و تمدن‌ها قلم داد می شوند. مطالعه نشان می‌دهد که پایبندی به اصول قرآنی و بهره‌گیری از سنن الهی، کلید دوام و شکوفایی جوامع و تمدن‌ها است.
بررسی عوامل مهاجرت افغانها به کشورهای جهان مطالعه موردی کشور ایران و اثرات سوء آن
مهاجرت یک پدیده اجتماعی بوده که ریشه در عوامل مختلفی داشته، اینکه یک عمل غیر انتخابی و اختیاری بوده، عوامل آن عبارت از مشکلات و چالش­های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، امنیتی و فرهنگی سبب شده که مهاجرت صورت گیرد. اینکه کدام عوامل در گذشته ها سبب مهاجرت افغانها به کشورهای مختلف جهان به خصوص کشور ایران شده، همانا موجودیت فقر، بیکاری، جنگ­ها، نا امنی، بی برنامه بودن دولت­ها، خشک­سالی و آفات طبیعی، سطح بیشتر بی­سوادی مردم و رشد بی­رویه نفوس، تشویق و ترغیب جوانان توسط افراد فریب­کار مانند قاچاقبران انسانی و خویشاوندان و دوستان ناسالم، درگیری و اختلافات خانواده­گی، مصارف گذاف ازدواج، حاکمیت رسوم ناپسند و نامعقول، موجودیت طبقات اجتماعی جامعه، عدم برنامه­های اشتغال­زایی و سرمایه گذاری توسط دولت­ها، عدم تطبیق قانون اقتصادی اسلام در نظام­های قبلی، موجودیت فساد اداری و اختلاس، عدم توجه لازم به تقویت و سرمایه­گذاری در سکتور زراعتی کشور، عدم سرمایه­گذاری در منابع معدنی و استخراج آن، مشکلات سیستم تعلیمی و تحصیلی کشور در بازار کار، نبود برنامه­ها برای رشد اقتصادی، حاکمیت تنبلی و ترک سعی و کوشش مردم، تحریم اقتصادی جهان غرب، مسدود بودن سرمایه ملی کشور در بانک­های جهانی و سایر عوامل دیگر سبب شده که موضوع مهاجرت افغانها شدت بیشتری بگیرد. هدف این تحقیق عبارت از بررسی عوامل مهاجرت افغانها به کشورهای جهان با مطالعه موردی کشور ایران و اثرات سوء آن می­باشد، که کدام عوامل و انگیزه­ها سبب مهاجرت افغانها به کشورهای مختلف به خصوص کشور ایران شده و دارای کدام اثرات و نتایج نامطلوب می­باشد به آن پرداخته شده است. اهمیت تحقیق آن است که توسط این گونه پژوهش­ها دریافت می­شود تا عوامل و ریشه اصلی مهاجرت افغانها به کشورهای مختلف به خصوص کشور ایران مطالعه شود و اثرات سوء آن مطرح گردد. شیوه پژوهش به شکل کیفی بوده و به گونه تحلیلی و توصیفی بیان شده و جمع آوری منابع آن از کتب، مقالات علمی، استفاده از سایت­های انترنتی، تحلیل مشاهده عینی محقق از محیط و شرایط می­باشد، نتایج تحقیق این را نشان میدهد که عوامل و انگیزه­های مختلفی سبب مهاجرت افغانها به کشور ایران شده که از جمله مهم آن عبارت از فقر، بیکاری، جنگ، نا امنی، مشکلات اقتصادی، اجتماعی وغیره سبب گردیده تا جریان مهاجرت افغانها به ایران، طی سالها دوام یابد و اثرات نامطلوبی از خود بجا گذارد.
Cultural and Educational Factors and Their Role in Afghan Migration Abroad
Afghan emigration has become a major social trend over recent decades, influenced by intertwined political, economic, cultural, and educational factors. While conflict and economic instability are often highlighted, the role of cultural restrictions and limited educational opportunities has received comparatively less attention. This study focuses on these underexplored drivers of migration, particularly the lack of quality education and restrictive cultural norms, which limit personal and professional development and encourage emigration -especially among youth and professionals. The aim of this review is to examine how cultural values, literacy levels, gender-based constraints, and inadequate educational infrastructure shape migration decisions. A library-based methodology using descriptive and analytical approaches was employed to synthesize academic and institutional literature on Afghan migration. Findings indicate that Afghanistan’s weak education system, scarce academic resources, and sociocultural barriers significantly limit upward mobility. In particular, gender-based restrictions and societal expectations heavily influence the decision to migrate, especially for individuals seeking intellectual growth and professional advancement. The appeal of better educational prospects abroad remains a major pull factor, contributing to a growing “brain drain”. While emigration provides individuals with access to global opportunities, it also undermines Afghanistan’s human capital and hampers long-term development. This review underscores the importance of reforming domestic education, promoting gender equity, and fostering international academic cooperation. Addressing these issues through culturally informed and sustainable strategies is essential to reduce forced migration and strengthen Afghanistan’s social and intellectual foundation.
An Integrated Theoretical and Empirical Analysis of Push and Pull Factors in Afghan Irregular Migration: Insights for Sustainable Policy Responses
Irregular migration from Afghanistan persists as a critical socio-political and economic issue affecting both origin and destination countries. Despite extensive empirical studies, the lack of theoretical integration has hindered comprehensive understanding of the multidimensional drivers of Afghan migration. This study employs, mixed-methods approach, grounded in Lee's Push-Pull Theory Dependency Theory, and Functionalism to analyze the factors influencing Afghan irregular migration and returnee reintegration. Data were collected from 150 returnees originating from Iran, Pakistan, and selected European countries through structured surveys and in-depth interviews. The findings reveal that economic instability, insecurity, and lack of access to essential services are dominant push factors, while employment prospects, social networks, and legal protections in host countries serve as strong pull factors. Reintegration challenges such as unemployment, social stigmatization, and persistent insecurity significantly contribute to a high propensity for re-migration among returnees. The study underscores the need for inclusive development policies, strengthened regional migration governance, and targeted reintegration strategies. These insights provide valuable direction for policymakers seeking to manage migration sustainably and support returnees effectively.
Academic Hijra: Exploratory Case Study Investigating Factors for Emigration of Afghan Female Scholars
This paper presents the findings and discussion on the factors responsible for the emigration of female Afghan academics and scholars from Afghanistan. The review of literature had highlighted a significant lacuna in engagement and voice of migrant female Afghan academics. Thereby, the research undertaken through an exploratory interpretative-narrative case study approach uncovered three emergent themes leading to the identification of a single major factor influencing their decision. The interview schedule, as an ensuing narrative, uncovered the loss of individual liberty; the paucity in criticality in academic thought-practice (praxis) and the ‘lack of belonging both within academia and society’ as underlying factors, which the study classifies as emergent themes to formulate and identify the driving force and motivation for emigration, the major finding of the study, which is encapsulated in the notion of an ‘enforced disengagement’.
Factors Contributing to Brain Drain and Strategies for Retaining Skilled Professionals in Afghanistan: A Multisectoral Approach
This qualitative study investigates the underlying factors contributing to brain drain in Afghanistan and proposes actionable strategies to retain skilled professionals. Drawing on in-depth interviews with 33 Afghan professionals residing in various countries, the research identifies key drivers of emigration, including political instability, poor quality of life, ethnic discrimination, economic hardship, personal insecurity, lack of professional growth, and an uncertain future. Participants’ narratives reveal the multidimensional nature of intellectual migration and highlight the urgent need for systemic reforms. Proposed retention strategies include enhancing political stability and governance, improving public services and infrastructure, enforcing anti-discrimination measures, creating economic and employment opportunities, and engaging the Afghan diaspora. The findings underscore the importance of a holistic, multi-sectoral approach to mitigating brain drain and fostering an environment conducive to personal and professional fulfillment. This study offers practical insights for policymakers, development practitioners, and scholars aiming to strengthen Afghanistan’s human capital base and support long-term national development.
The Cost-Benefit Analysis of Brain Drain and Remittances: Identifying Strategic Priorities for Afghanistan’s Economic Development
This study investigates the cost-benefit dynamics of brain drain and remittances in Afghanistan, focusing on their socio-economic impacts and strategic implications for sustainable development. Employing a mixed-methods approach, the research integrates qualitative thematic analysis and quantitative regression models to examine the relationship between skilled migration, remittances, and overall economic performance, including GDP and human capital development. Data were sourced from international reports, academic studies, and global databases, capturing a comprehensive view of migration and remittance trends. The findings reveal that political instability, restrictive policies, and limited professional opportunities are major drivers of brain drain, undermining Afghanistan’s economic resilience and growth. While remittances positively contribute to GDP and poverty alleviation, over-reliance on these inflows creates long-term economic vulnerabilities. The study emphasizes the importance of governance reforms, strategies to retain skilled professionals, and policies to channel remittances into productive investments. These findings provide actionable insights for addressing brain drain while leveraging remittances for Afghanistan’s sustainable development.
Brain Drain in Afghanistan’s Public Universities: Examining the Experiences of Migrated Faculty Members
The migration of academic professionals from Afghanistan’s public universities has escalated following the political transition of August 2021, presenting critical challenges to the country’s higher education system. This qualitative study explores the motivations, lived experiences, and institutional consequences of teacher migration, drawing on semi-structured interviews with 11 university faculty members who relocated abroad. Thematic analysis, guided by Braun and Clarke’s (2006) framework, was employed to categorize findings across personal, organizational, and national dimensions. The analysis revealed that political instability, economic insecurity, limited academic freedom, and concerns for family safety were key factors influencing migration decisions. Participants also cited low salaries and the lack of research opportunities as significant push factors. The departure of experienced faculty has led to a decline in educational quality, loss of institutional knowledge, and weakened research capacity within universities. To mitigate these effects, the study recommends coordinated action by the Afghan government, university leadership, and international stakeholders. Specific measures include fostering institutional security through higher education reforms, enhancing economic incentives, safeguarding academic freedom, and expanding opportunities for professional growth. Moreover, the study underscores the importance of engaging the Afghan academic diaspora through structured knowledge-exchange initiatives, virtual collaborations, and short-term academic projects. While the implementation of these recommendations may face constraints such as limited funding and political uncertainty, their gradual adoption offers a pathway toward stabilizing and revitalizing Afghanistan’s higher education sector.
The impact of skilled workforce migration on Emerging technologies in Afghanistan
The mass migration of Afghanistan’s skilled IT workforce since 2021 has had profound consequences on the country’s technological infrastructure and capacity for innovation. This paper investigates the multidimensional impact of this brain drain, with a particular focus on enterprise systems, software development, computer science education, and the adoption of emerging technologies. Using case studies such as the failed Oracle Solaris migration at Kabul Bank and institutional data from Afghan universities and public sector databases, we demonstrate how the loss of over 70% of certified IT professionals has led to systemic failures, stalled projects, increased cybersecurity risks, and a weakened talent pipeline. Beyond assessing the damage, this study also explores strategic responses to mitigate the effects of workforce migration. Recommended solutions include strengthening STEM education, incentivizing talent retention and return migration, fostering public-private partnerships, improving digital infrastructure, and promoting remote collaboration with the Afghan diaspora. The research concludes that while the challenges are severe, a coordinated, multi-stakeholder approach rooted in policy reform, investment, and international collaboration can help Afghanistan rebuild a resilient, self-sustaining tech ecosystem and reclaim its position in the global technological landscape.
بررسی عوامل مهاجرت از افغانستان با تأکید بر مهاجرت نخبگان از کشور
زمینه و هدف: مهاجرت در افغانستان پیشینه‌ای طولانی دارد و تمامی اشکال آن، از جمله آوارگی و پناه‌جویی، در تاریخ سیاسی این کشور تجربه شده است. هدف ازانجام پژوهش حاضر دریافت پاسخ این پرسش است که، عوامل کلیدی مؤثر بر مهاجرت نخبگان، به ویژه نخبگان کشور، چه بوده و چگونه این عوامل بر تصمیم‌گیری‌های مهاجرت تأثیر گذار اند؟ روش بررسی: دراین پژوهش از روش کیفی با شیوۀ مصاحبه "نیمه‌ساختاریافته" استفاده شده است. در این راستا، با بیست نفر از صاحب‌نظران سیاسی-اجتماعی و دانشگاهی مصاحبه شده است. داده‌های این مصاحبه پس از انتخاب و رمزگذاری مفاهیم، وارد مرحلۀ تحلیل شده و با نرم‌افزار "ان‌وی‌وو 12" به روش تحلیل مضمون بررسی گردیده‌اند. یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهند که عوامل اقتصادی، سیاسی، فرهنگی-اجتماعی و آموزشی به‌عنوان محرک‌های اصلی مهاجرت نخبگان از افغانستان عمل نموده اند. این عوامل نه تنها در کشور مبدأ، بلکه در کشورهای مقصد نیز تأثیرگذار اند. نتیجه‌گیری: این پژوهش نشان می‌دهد که عوامل اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در مهاجرت شهروندان افغانستان به خارج از کشور نقش بسزایی دارند. عوامل اقتصادی مانند نبود فرصت‌های شغلی و فقر؛ مسائل مربوط به آزادی‌های شهروندی به‌عنوان دافعه سیاسی و در نهایت، کمبود فرصت‌های تحصیلی و خدمات اجتماعی، انگیزه‌های اجتماعی- فرهنگی برای ترک کشور را تقویت می‌کند.
د ناقانونه مهاجرتونو په مخنیوي کې د رسنیز عامه پوهاوي ونډه
د دې څېړنې هدف د ناقانونه مهاجرتونو د مخنیوي په برخه کې د رسنیز عامه پوهاوي رغنده ونډه معلومول دي. دا یوه کېفي څېړنه ده چې د ننګرهار پوهنتون د ژورنالېزم پوهنځي د اوو تنو لوړرتبه استادانو سره له فوکس ګروپ مېتود څخه په ګټې اخیستنې ترسره شوې ده. په دې څېړنه کې د راټولو شویو معلوماتو تحلیل د موضوعي تحلیل (Thematic Analysis) پر بنسټ ولاړ دي. موندنې ښيي سره له دې د ټولیزو رسنیو د اعتبار کچه لوړه ده خو د ټولنیزو رسنیو د اعتبار کچه بیا بدلیدونکې ده چې تر ډېره د ناقانونه مهاجرتونو شائقین له همدې ټولنیزو رسنیو څخه په ګټې اخیستنې دې چارې ته زړه ښه کوي او هغه خلک هم له ټولنیزو رسنیو کار اخلي چې غواړي په قاچاقي لارو ځوانان بهر ته ولېږي او له دې لارې عائد تر لاسه کړي.په ورته وخت کې بیا د ناقانونه مهاجرتونو د مخنیوي لپاره بیا هم ټولنیزې رسنۍ موثرې یادې شوې دي. خبري ژانر، سمعي/بصري سپاټونه د رسنیزې محتوی د انتقال غوره چوکاټونه حساب شوي دي. په همدې ډول، رسنۍ نه یوازې د معلوماتو د انتقال وسیله ده بلکې د عامه ذهنیت جوړونې، د باورونو رامنځته کولو او تصمیم نیونې په برخه کې اړینه ونډه لري. که رسنۍ په هدفمنه توګه او مسؤلانه ډول وکارول شي، کولای شي د ناقانونه مهاجرتونو د مخنیوي په برخه کې یوه مؤثره وسیله وګرځي. دا څېړنه د لا زیاتو څېړنو په موخه د رسنیو لپاره د مستندې او غوره محتوی تولید تجویزوي.
بررسی وضعیت زنده‌گی مهاجرین افغان در کشور ایران (چالش‌ها و راهکارها)
هدف از این تحقیق، ارزیابی وضعیت اقتصادی، اجتماعی، دسترسی به آموزش و تعلیم، خدمات صحی و وضعیت حقوقی و اقامتی مهاجرین افغان در کشور ایران و ارائه راهکارهایی برای ایجاد زمینه بازگشت مجدد مهاجرین به کشور، می‌باشد. این تحقیق از لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ روش توصیفی- تحلیلی و پیمایشی بوده، داده­های اولیه از طریق پرسش‌نامه پنج نکته‌یی لیکریت جمع­آوری گردیده و به‌ واسطه برنامه SPSS تجزیه و تحلیل گردیده است. برای تعیین میزان موثریت بررسی وضعیت زنده‌گی مهاجرین افغان در کشور ایران از روش‌های احصائیه تشریحی (اوسط) استفاده گردیده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که وضعیت زنده‌گی مهاجرین افغان در کشور ایران در شرایط نامطلوبی قرار داشته و در حد پایین (2.506) می‌باشد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که بیشترین مشکل در بخش هزینه‌های زنده‌گی در کشور ایران برای مهاجرین افغان نسبت به ایرانی‌ها بیشتر بوده که در سطح بالای (4.09) و کمترین مشکل در بخش ناکافی بودن درآمد برای تامین هزینه‌های زنده‌گی (1.54) می‌باشد. به‌کارگیری استراتیژی‌های صحیح در زمینه ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار، حقوق اجتماعی، آموزش و خدمات صحی، سرمایه گذاری‌ دربخش‌های تولیدی، خدماتی، زراعتی همراه با بهبود زیرساخت‌های اقتصادی و ارائه حمایت‌های مالی و تسهیل اسکان مجدد برای مهاجرین بازگشته، می‌تواند نقش مهمی در تثبیت آنها در جامعه و جلوگیری از مهاجرت مجدد آنها داشته باشد.
عوامل مؤثر بر فرار مغزها با تأکید بر عوامل دافعه از مبدأ (نظریه اورت لی) مطالعه موردی شهر کندز
سرمایه انسانی از معنادار ترین منابع است که در معادله توسعه و انکشاف کشورها نقش فزاینده و مؤثر دارد؛ ولی متاسفانه کشورهای در حال توسعه و عقب مانده با درآمد و امکانات ناچیزی که دارند به سرمایه گذاری روی این منابع پرداخته به امید اینکه این مغزها در فرایند توسعه مورد استفاده قرار گیرند، اما در نتیجه عوامل و شرایط نامطلوب سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و امنیتی در مبدأ تصمیم به مهاجرت می گیرند. هدف این تحقیق شناسایی و تحلیل عوامل دافعه مؤثر بر فرار مغزها از شهر کندز بر پایه نظریه مهاجرت اورت لی [1] است. پژوهش با تمرکز بر شرایط نا مساعد اقتصادی و اجتماعی در مبدأ، تلاش می‌کند دلایل خروج نیروی انسانی متخصص را تبیین نماید. روش تحقیق از لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با روش آماری می‌باشد. سوال اصلی این تحقیق اینست که عوامل مؤثر بر فرار مغزها از کندز با در نظر داشت نظریه اورت لی کدام ها اند؟ فرضیه های این تحقیق تمامی عوامل دافعه از مبدأ نظریه مهاجرتی اورت لی و دیگر عوامل که از نظر محقق در ساحه مهم پنداشته شده که در کل هفده عوامل می باشند. جامعه آمار این تحقیق (۱۵۵۹۶۴) تن افراد که در هشت ناحیه کندز زندگی می نمایند و با استفاده از جدول مورگان بطرز آنلاین ۳۸۲ نمونه یا سمپل تشخیص و با استفاده از نمونه‌گیری طبقه‌ای نسبتی [2] نمونه ها انتخاب بعد با استفاده از پرسشنامه لکرت [3] پرسشنامه ها توزیع و داده ها جمع آوری گردیده اند. بعد داده های متذکره با استفاده از برنامه اس پی اس اس(SPSS) [4] مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و ضریب الفای کورنباخ آن (0.865) به دست آمد. بدین اساس می‌توان گفت که پرسشنامه این تحقیق از پایایی [5] لازم برخوردار است. نتایج این تحقیق با استفاده از آزمون رتبه بندی فریدمن [6] نشان می‌دهد که از هفده عامل فرض شده مؤثر بر فرار مغز ها از کندز، عوامل اقتصادی مانند: بیکاری و نبود فرصت‌های شغلی(با رتبه 11.39)، اوضاع سیاسی(با رتبه 11.09)، و کمبود فرصت‌های اقتصادی (با رتبه10.93) بیشترین تأثیر را بر فرار مغزها داشته است. در درجه دوم عوامل چون: اوضاع سیاسی(با رتبه 9.58)، سطح پایین حقوق و دستمزد(با رتبه9.52)، نبود آزادی‌های سیاسی(با رتبه9.44)، محدودیت‌های اجتماعی(با رتبه 9.20)، نبود فرصت‌های توسعه شخصی(با رتبه9.11) و در اخیر هم عوامل چون، کاهش رفاه اجتماعی(با رتبه8.38)، میل به آزادی‌های بیشتر (با رتبه 8.18)، وجود شبکه‌های اجتماعی میان اقارب نخبگان(با رتبه5.97) و نبود امکانات صحی و بهداشتی(با رتبه5.92) از لحاظ اهمیت و رتبه، بر فرار مغزها مؤثر بوده اند. [1] (Everett Lee) [2] Proportional Stratified Sampling [3] Likert Scale [4] Statistical Package for the Social Sciences [5] Reliability [6] Friedman Rank Test
بررسی عوامل بازدارنده و کنترول مهاجرت افغانها
انجام بعضی اقدامات موثر توسط مسئولین حکومتی در قسمت جلوگیری از رفتن جوانان به کشورهای منطقه بخصوص کشورهای همسایه ریشه در عوامل مختلفی داشته، امارت اسلامی با برخی اقدامات می­تواند سبب مهار و جلوگیری نیروی بشری جوان، فعال و نخبه کشور گردد. به مجازات رساندن قاچاقبران انسانی، کنترول مناطق مرزی، تقویه و مهیاساختن زمینه­های آموزشی و تحصیلی بیشتر، برقراری امنیت، مبارزه و کاهش میزان فقر و بیکاری، رفع مشکلات و اختلافات خانواده­ها و قبیله­ها، مبارزه با فرهنگ­های ناپسند، تسهیل و کاهش هزینه­های ازدواج، رشد و تقویه سطح علمی و فکری نسل جوان کشور، اعتدال و برخورد نیکو مسئولین، تقویه محصولات زراعتی و تاثیر آن در کنترول مهاجرت، استخراج زیربناها از جمله معادن، مدیریت و مهار کردن آب­های کشور، ایجاد فابریکات و کارخانجات تولیدی، آماده گی در مقابل آفات طبیعی، کنترول بی رویه افزایش نفوس، فعالیت­ برنامه­های اشتغالزایی توسط دولت، تطبیق قانون اقتصادی اسلام، تقویه سیستم زراعتی، زمینه سازی و ایجاد انواع مشاغل و سایر فعالیت های دیگر جلو پدیده مهاجرت را میتوان گرفت. هدف این تحقیق بررسی و مطالعه عوامل بازدارنده مهاجرت افغانها به کشورهای مختلف جهان می­باشد، اهمیت تحقیق آن است که توسط این گونه پژوهش­ها دریافت میشود تا همچو مشکلات و چالش­های حاد جامعه به آن پرداخته شود و برای آن نقطه پایان گذاشته شود تا از نام بد آن افغانستان در امان باشد. شیوه پژوهش به شکل کیفی بوده و به گونه تحلیلی و توصیفی بیان شده و جمع آوری منابع آن از کتب، مقالات علمی، استفاده از سایت­های انترنتی، تحلیل و مشاهدات عینی محقق بوده، نتیجه تحقیق کسب معلومات و آگاهی در رابطه به اقدامات و عوامل بازدارنده یا کنترول کننده مهاجرت افغانها میباشد.
تحلیل وضعیت مهاجران افغان در تهران: بررسی تجربیات اجتماعی، روانی، حقوقی و اثرات حمایت‌های بین‌المللی
مهاجرت افغان‌ها یکی از طولانی‌ترین و پیچیده‌ترین بحران‌های مهاجرتی در سطح بین‌المللی است که پیامدهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی گسترده‌ای برای کشورهای مبدأ و مقصد به همراه داشته است. این پژوهش با هدف بررسی وضعیت زندگی مهاجران افغان، چالش‌های حقوقی و اجتماعی آن‌ها، و میزان حمایت‌های بین‌المللی انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و داده‌ها از طریق پرسشنامه‌ی محقق‌ساخت به صورت آنلاین جمع‌آوری و با استفاده از نرم‌افزار SPSS تحلیل شده است. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران ۳۸۴ نفر تعیین شده و انتخاب شرکت‌کنندگان در تحقیق، از روش نمونه‌گیری هدفمند و از نوع زنجیره‌ای یا شبکه‌ای (گلوله‌برفی) استفاده شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که اکثریت مهاجران افغان در ایران فاقد مدارک قانونی بوده و دسترسی محدودی به خدمات بهداشتی، آموزشی و فرصت‌های شغلی دارند. همچنین، تجربه‌ی اخراج‌های اجباری و سیاست‌های سخت‌گیرانه‌ی کشور میزبان بر وضعیت روانی و اجتماعی مهاجران تأثیر منفی گذاشته است. تحلیل همبستگی نیز نشان داد که ارتباط مستقیمی بین شرایط نامناسب زندگی و افزایش فشارهای روانی مهاجران وجود دارد. در نهایت، این تحقیق پیشنهادهایی برای بهبود وضعیت حقوقی و اجتماعی مهاجران افغان ارائه کرده است.
پیامدهای اجتماعی مهاجرت‌ برای مردم افغانستان
مهاجرت به عنوان یک پدیدۀ اجتماعی دارای تأثیر و نفوذ قابل ملاحظه‌ای در ابعاد و زوایای مختلف اجتماعی است؛ از آن‌جایی‌که افغانستان نظر به شرایط پیچیده‌ای که در طی دهه‌های اخیر با آن مواجه بوده این پدیده با تاروپود اکثر خانواده‌های افغان گره خورده است. مسئله اصلی پژوهش حاضر این است که مهاجرت‌ها چگونه بر نقش‌های اجتماعی، ساختار خانواده‌ها و هویت اجتماعی افغان‌ها تأثیر می‌گذارد. اهمیت این موضوع از آنجا ناشی می‌شود که مهاجرت‌های گسترده، ناشی از بحران‌های سیاسی، اقتصادی، امنیتی و اقلیمی، علاوه بر پیامدهای فردی، جامعه افغانستان را با چالش‌های عمیق اجتماعی روبه‌رو کرده است. هدف این پژوهش تحلیل پیامدهای اجتماعی مهاجرت‌ها برای مردم افغانستان و ارائه تصویری جامع از اثرات مثبت و منفی این پدیده است. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. داده‌های گردآوری‌شده از گزارش‌های سازمان‌های بین‌المللی، مطالعات موردی و مقالات علمی است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که مهاجرت‌ها منجر به گسست شبکه‌های اجتماعی، تغییر در نقش‌ خانواده‌ها، و ایجاد بحران هویتی در میان مهاجرین افغان شده است. برای کاهش اثرات منفی مهاجرت و تقویت پیامدهای مثبت آن، سیاست‌گذاران می‌بایست رویکردهای جامع‌تری را اتخاذ کنند. این رویکردها شامل سرمایه‌گذاری در توسعه اقتصادی و ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار، بهبود خدمات آموزشی و بهداشتی، و تقویت انسجام اجتماعی در جوامع مبدأ است. علاوه بر این، ارتقای آگاهی عمومی درباره مخاطرات مهاجرت‌های غیرقانونی و حمایت از مهاجران افغان در جوامع میزبان، نیز می‌تواند به کاهش اثرات منفی این پدیده کمک کند.
نقش تعامل و هم‌گرایی در ماندگاری نخبگان در افغانستان
حفظ و نگه‌داشتن نخبگان در افغانستان یکی از اساسات مهم در راستای توسعه پایدار و تحقق پیشرفت اجتماعی، اقتصادی و سیاسی است. نخبگان به‌عنوان منابع انسانی، نقشی کلیدی در روند تغییر و تحول کشور دارند، اما عوامل مختلفی از جمله فساد، نابرابری‌های اجتماعی، بی‌ثباتی سیاسی و فقدان فرصت‌های شغلی مناسب، موجب مهاجرت و کاهش تعامل نخبگان با جامعه می‌شود. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی- استقرائی به بررسی نقش تعامل و هم‌گرایی در ماندگاری نخبگان در افغانستان پرداخته و به ارزیابی عوامل مؤثر بر حفاظت از آنان در درون کشور، می‌پردازد. نتایج نشان می‌دهند که وجود حکومت شفاف و پاسخگو، تقویت نظام آموزشی، تأمین عدالت اجتماعی، افزایش فرصت‌های شغلی، حفظ امنیت و قدردانی از نخبگان، به‌عنوان راهبردهای مؤثر برای حفظ نخبگان در کشور محسوب می شود. همچنان، بخاطر حفظ نخبگان و دست یابی به توسعۀ پایدار در کشور، نیاز به همکاری همه‌جانبۀ امارت اسلامی و نخبگان کشور دیده می شود.
مطالعه زندگی مهاجرین افغانستان در کشورهای غربی (چالش‌ها، فرصت‌ها و پیامدها)
تحقیق حاضر، این مسئله را بررسی می‌کند و به دنبال پاسخ به این پرسش است که چالش‌ها و فرصت‌های مهاجرین افغانستان در کشورهاي غربی کدام اند و این مسئله چه پیامدهایی را براي این افراد به دنبال دارد. روش تحقیق در این مطالعه، روش نظریه زمینه‌ای بوده است. روش نمونه‌گیری، هدفمند بوده است که بر اساس آن، با 15 نفر از مهاجرین افغانستان ساکن کشورهاي غربی مصاحبه انجام‌شده است. یافته‌های تحقیق، بیانگر این است که مهاجرین افغانستان کشورهاي غربی، با چالش‌های مختلفی روبرو هستند. این چالش‌ها عبارت اند از: چالش‌های فرهنگی – اجتماعی (حس رها شده گی، عدم آشنایی با زبان، تفاوت‌های فرهنگی و نوستالژیايی وطن(، چالش‌های اقتصادي )پرداخت مالیات، هزینه‌های مهاجرت) چالش‌های سیاسی – امنیتی )گروه‌های ضدمهاجر در غرب، ناامنی مسیر و مشکل‌آفرینی در اروپا). آن‌ها هم‌زمان فرصت‌هایی را نیز در اختیار دارند که عبارتنداز :فرصت‌های فرهنگی – اجتماعی )ادغام اجتماعی، امکان پیشرفت و ارزشمندی تنوع قومی در غرب(، فرصت‌های اقتصادي )مزیت‌های رفاهی، شرایط مطلوب کار( و فرصت‌های سیاسی – امنیتی (حقوق انسانی برابر، امکان شهروندي). پیامدهاي این وضعیت براي مهاجرین افغانستان عبارت انداز تداوم ارتباط، تضعیف تعاملات درون قومی و حمایت مالی از خانواده. نتایج این تحقیق نشان می‌دهند باوجود رضایت مهاجرین افغانستان از زندگی در کشورهاي غربی، تجربۀ مشکلات و محدودیت‌ها و تعلّق هویتی به افغانستان و مرزبندی‌های هویتی مهاجرین افغانستان ساکن کشورهاي غربی را نمی‌توان تک لایه‌ای دانست؛ بلکه زندگی و زیست جمعی آنان در افغانستان و کشورهاي غربی، سبب شده است که هویت آنان، تلفیقی از جوامعی باشد که در آن زندگی کرده‌اند یا به آن تعلّق خاطر دارند.
حکم مهاجرت به کشورهای غیر اسلامی از دیدگاه فقه اسلامی
پدیدهٔ مهاجرت به کشورهای غیر اسلامی غرض اقامت مؤقت یا دایمی در آن کشورها، یکی از قضایای جدید بوده که مستلزم توضیح حکم شریعت اسلامی در خصوص آن می‌باشد. بررسی موضوع مهاجرت به کشورهای غیر اسلامی از دیدگاه فقهاء وعلمای فقه اسلامی، مسئله اصلی این تحقیق است. اهمیت این موضوع به حدی است که از یک سو رفتن به کشورهای غیر اسلامی خطر بزرگی را متوجه دین شخص مهاجر نموده و از سوی دیگر این پدیده شوم، چالش بزرگ در راستای رشد و توسعه کشورهای اسلامی در سراسر جهان و بخصوص کشور عزیز ما أفغانستان بشمار میرود. روش این پژوهش، روش کتابخانه ای، استقراء نظریات واقوال فقهاء، ارزیابی، و داوری تحلیلی است. نتایج بحث نشان می‌دهد که از دیدگاه شریعت اسلامی مهاجرت یا اقامت در کشورهای غیر اسلامی بستگی به حالات و شرایط، دارد. براساس قول راجح علمای معاصر فقه اسلامی، هرگاه اقامت و مهاجرت در کشورهای غیر اسلامی سبب وقوع شخص پناهنده و خانواده اش در فتنه می‌شود، و نتواند شعایر دینی را اقامه کند، در اینصورت اقامت در دار کفر – خواه مؤقت باشد ویا دایمی – حرام است، و در صورتیکه برای دستیابی به معیشت بهتر، آسایش و لذت از زندگی پناهنده شده باشد، اقامت در دار کفر مکروه تحریمی است، چون خوف وقوع در فتنه و ذوب شدن در جامعه غربی خیلی متوقع است، در حالیکه در صورت ضرورت شدید چون دعوت اهل این کشورها بسوی اسلام، طلب علم ضروری، تداوی مرض، وگریز از حاکم ظالم، واجب و سنت است، و در حالات عادی حکم اباحت، کراهیت ویا جواز را نظر به حالات مختلف بخود می‌گیرد. پدیدهٔ مهاجرت به کشورهای غیر اسلامی غرض اقامت مؤقت یا دایمی در آن کشورها، یکی از قضایای جدید بوده که مستلزم توضیح حکم شریعت اسلامی در خصوص آن می‌باشد. بررسی موضوع مهاجرت به کشورهای غیر اسلامی از دیدگاه فقهاء وعلمای فقه اسلامی، مسئله اصلی این تحقیق است. اهمیت این موضوع به حدی است که از یک سو رفتن به کشورهای غیر اسلامی خطر بزرگی را متوجه دین شخص مهاجر نموده و از سوی دیگر این پدیده شوم، چالش بزرگ در راستای رشد و توسعه کشورهای اسلامی در سراسر جهان و بخصوص کشور عزیز ما أفغانستان بشمار میرود. روش این پژوهش، روش کتابخانه ای، استقراء نظریات واقوال فقهاء، ارزیابی، و داوری تحلیلی است. نتایج بحث نشان می‌دهد که از دیدگاه شریعت اسلامی مهاجرت یا اقامت در کشورهای غیر اسلامی بستگی به حالات و شرایط، دارد. براساس قول راجح علمای معاصر فقه اسلامی، هرگاه اقامت و مهاجرت در کشورهای غیر اسلامی سبب وقوع شخص پناهنده و خانواده اش در فتنه می‌شود، و نتواند شعایر دینی را اقامه کند، در اینصورت اقامت در دار کفر – خواه مؤقت باشد ویا دایمی – حرام است، و در صورتیکه برای دستیابی به معیشت بهتر، آسایش و لذت از زندگی پناهنده شده باشد، اقامت در دار کفر مکروه تحریمی است، چون خوف وقوع در فتنه و ذوب شدن در جامعه غربی خیلی متوقع است، در حالیکه در صورت ضرورت شدید چون دعوت اهل این کشورها بسوی اسلام، طلب علم ضروری، تداوی مرض، وگریز از حاکم ظالم، واجب و سنت است، و در حالات عادی حکم اباحت، کراهیت ویا جواز را نظر به حالات مختلف بخود می‌گیرد.
دریافت تابعیت کشورهای غیر اسلامی از دیدگاه فقه اسلامی و قانون ملی وبین المللی
پدیدهٔ اخذ تابعیت کشورهای غیر اسلامی و اقامت دایمی در آن‌ها، یکی از مشکلات و چالش‌های بزرگ در مسیر رشد و توسعهٔ کشورهای اسلامی در سراسر جهان، به‌ویژه کشور عزیز ما افغانستان بوده که توجه نخبگان و علمای امت اسلامی را به خود معطوف داشته است. متأسفانه بسیاری از فرزندان شایسته و لایق امت اسلامی که در علوم و فنون مختلف دارای تحصیلات عالی بودند، به‌منظور دستیابی به رفاه و آسایش مادی، آزادی‌های موهوم، فرصت‌های شغلی، و یا کسب تخصص در علومی که امروزه در کشورهای اسلامی فراهم نیست، خواستار اخذ تابعیت و اقامت دایمی در کشورهای غیر اسلامی شدند؛ در حالی که آنان در حقیقت زیربنای محکم و سرمایهٔ انسانی رشد و پیشرفت کشورهای اسلامی، به‌ویژه سرزمین عزیز ما افغانستان به‌شمار می‌رفتند. شیوع این پدیدهٔ نگران کننده در روزگار اخیر، توجه بسیاری از دانشمندان را به خود معطوف داشته و آنان را بر آن داشته است تا حکم شریعت اسلامی را در این خصوص روشن سازند. ازاین‌رو، این‌جانب نیز به همکاری اساتید همکار، بر آن شدم تا به توفیق ایزد منّان، این موضوع را به‌گونهٔ همه‌جانبه از منظر فقه اسلامی و قانون ملی وبین المللی مورد بررسی قرار دهم. برای این مقالهٔ علمی، عنوانی با نام «دریافت تابعیت کشورهای غیر اسلامی از دیدگاه فقه اسلامی و قانون ملی و بین المللی» انتخاب نمایم. این مقاله با روش کتابخانه ای بصورت توصیفی تحلیلی- استقرائی به بررسی موقف شریعت اسلامی و قوانین ملی و بین المللی در خصوص کسب تابعیت کشورهای غیر اسلامی و دیدگاه فقهای اسلام را در این موضوع به بررسی گرفته است. نتایج بحث نشان می‌دهد که موقف شریعت اسلامی دربارهٔ دریافت تابعیت و اقامت دایمی در کشورهای غیر اسلامی، وابسته به شرایط و حالات است. بر اساس نظر راجح، اگر این اقامت سبب افتادن فرد و خانواده‌اش در فتنه شده و مانع اقامهٔ شعایر دینی گردد، اقامت ، ولو موقت در دارالکفر حرام است. اگر هدف صرفاً دستیابی به رفاه و لذت زندگی باشد، این اقامت مکروه تحریمی شمرده می‌شود؛ زیرا خطر ذوب شدن در جامعهٔ غربی وجود دارد. اما در مواردی چون تحصیل علوم ضروری، درمان بیماری‌های مزمن یا فرار از ظلم و تهدید، این اقامت می‌تواند واجب یا سنت باشد. در شرایط عادی نیز، حکم آن میان اباحت، کراهت یا جواز متغیر است. از منظر حقوق بین‌الملل نیز هر فرد حق دارد در برابر تعقیب، شکنجه و آزار، در هر کشوری صرف نظر از دین آن ، پناه و اقامت برگزیند.
مهاجرت علمای حدیث وفقه ازین سرزمین (هرات،بلخ، بست وبغلان)
بحث مهاجرت علمای ولایات هرات ،بلخ، بست وبغلان یک بحث علمی وتحقیقی وکتابخانه ای بوده که محتوای آن، با مراجعه به کتابهای مربوط، تدوین ونگارش یافته است، این بحث از آنجایی که مرتیط به یک قسمت مهم تاریخ کشورمان که عبارت: ازهجرت علمای برخی از ولایات کشوراست، اهمیت بسزایی دارد. درین بحث نخست ولایات چهارگانه مذکور، مختصر به معرفی گرفته شده، سپس ازهجرت محدثین، وفقهای آن، ذکربعمل آمده، ودرهرولایت، تعدادی ازمحدثین، وفقهای آن ولایت به گونه نمونه معرفی، وازمناطق که به آنها سفر، وهجرت کرده اند نامبرده شده است،اسباب وعوامل هجرت علماء، هم به صورت تفصیلی مورد بحث قرار گرفته است، درپایان، از نتائج وپیآمدهای این هجرتها، نتائج سلبی وایجابی به صورت جداگانه بحث شده؛ ومقاله با خاتمه ای که درآن ازیافته های تحقیق، ذکر بعمل آمده؛ اختتام یافته است.
بررسی عوامل مهاجرت ها درکشورهای روبه انکشاف
هدف این تحقیق بررسی عوامل مؤثر بر مهاجرت کشورهای در حال توسعه به کشورهای توسعه یافته است. برای این منظور، در چارچوب نظریه جاذبه- دافعه مهاجرت و با استفاده از الگوی داده های تابلویی، تأثیر عوامل مختلف بر مهاجرت از این دو گروه کشورها بررسی می شود. نتایج نشان می-دهد که فاصله میان کشور مبدأ و کشور مقصد، برای هر دو گروه از کشورها منفی و معنی دار است؛ لذا با افزایش مسافت میان کشورهای مبدأ با کشور مقصد مهاجرت به این کشور کاهش می یابد. میزان عرضه نیروی کار در کشور مبدأ، برای کشورهای در حال توسعه معنی دار و مثبت است؛ اما برای کشورهای توسعه-یافته معنی دار نیست. متغیر شکاف تکنولوژی برای کشورهای توسعه یافته، منفی و معنی دار و برای کشورهای در حال توسعه، مثبت و معنی دار است. در هر دو گروه از کشورها، افزایش نرخ سرمایه گذاری در کشور مبدأ مهاجرت را کاهش می دهد؛ اما کشورهای در حال توسعه حساسیت بیشتری نسبت به این متغیر دارند. متغیرهای تفاوت سرانه تولید ناخالص داخلی، نرخ زاد و ولد، شاخص سرمایه انسانی، مهاجرت دو سال گذشته، نفوس و سرمایه گذاری مستقیم خارجی در کشور مبدأ برای هر دو گروه از کشورها مثبت و معنی-دار هستند. همچنین، متغیرهای نفوس و سرمایه گذاری مستقیم خارجی تأثیر اندکی در شکل گیری جریان مهاجرت دارند.