سیاست خارجی امارت اسلامی: چالش‌ها و فرصت‌ها

چکیده

سیاست خارجی افغانستان تحت حاکمیت امارت اسلامی پس از اگست ۲۰۲۱ به یکی از محورهای مهم در مطالعات روابط بین‌الملل و سیاست منطقه‌ای تبدیل شده است. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل اسنادی، به بررسی مبانی، چالش‌ها و فرصت‌های سیاست خارجی امارت اسلامی بر اساس پیام‌ها و فرامین رهبری می‌پردازد. چارچوب نظری تحقیق بر ترکیب واقع‌گرایی و سازه‌انگاری استوار است تا ابعاد مادی و هویتی سیاست خارجی به‌صورت هم‌زمان تبیین شود. پرسش اصلی آن است که در پیام‌ها و فرامین رهبری، چه اصولی به‌عنوان بنیان سیاست خارجی تعریف شده و این اصول در عرصه منطقه‌ای و بین‌المللی با چه چالش‌ها و فرصت‌هایی مواجه‌اند؟ فرضیه تحقیق بر این مبنا استوار است که سیاست خارجی امارت اسلامی مبتنی بر تلفیق حفظ منافع و امنیت ملی با تقویت هویت و ارزش‌های اسلامی است و موفقیت آن در گرو ایجاد توازن میان این دو بُعد است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اصول اساسی این سیاست شامل حفظ حاکمیت ملی، پایبندی به شریعت اسلامی، بی‌طرفی فعال، دیپلماسی اقتصادی و تعامل گزینشی با نظام بین‌الملل است. چالش‌های اصلی سیاست خارجی امارت اسلامی شامل عدم شناسایی بین‌المللی، فشارهای اقتصادی، بی‌اعتمادی تاریخی و تعارض با نظم غرب‌محور است. در مقابل، موقعیت ژئوپلیتیکی، منابع طبیعی و همکاری با قدرت‌های غیرغربی از مهم‌ترین فرصت‌ها هستند. نتایج تحقیق بیانگر این است که موفقیت سیاست خارجی امارت اسلامی وابسته به ایجاد تعادل میان مبانی فکری و الزامات عملی در محیط بین‌المللی است.