تحلیل تطبیقی میثاق مدینه در پرتو حقوق اساسی معاصر و اسناد بین‌المللی

لنډیز

میثاق مدینه یکی از مهم‌ترین اسناد سیاسی ـ حقوقی صدر اسلام است که پس از هجرت پیامبر اکرم ﷺ به مدینه، با هدف تنظیم روابط میان گروه‌های مختلف دینی و اجتماعی تدوین گردید. این سند موضوعاتی چون امنیت، دفاع مشترک، عدالت، مسئولیت‌های متقابل، حل اختلافات، حمایت از مظلوم و آزادی دینی را مورد توجه قرار داده است. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی مؤلفه‌های حقوق اساسی و آزادی‌های بنیادین در میثاق مدینه و مقایسه آن با حقوق اساسی معاصر و اسناد بین‌المللی حقوق انسان است. پژوهش حاضر با روش کتابخانه‌ای و اسنادی و رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و تطبیقی انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه میثاق مدینه از نظر شکلی و نهادی با قانون اساسی مدرن تفاوت دارد، اما از منظر ماهوی حاوی مؤلفه‌های مهم حقوق اساسی است. ساختار دولت، قوای ثلاثه دولت، حقوق و آزادی های شهروندان از جمله اصول قابل شناسایی در آن است که با برخی اصول حقوق اساسی معاصر و اسناد بین‌المللی حقوق انسان قابل مقایسه‌اند. با این حال، تفاوت در مبانی دینی، تاریخی و ساختار قدرت، مانع از یکسان‌انگاری میثاق مدینه با نظام‌های حقوقی معاصر می‌شود. در نتیجه، میثاق مدینه را می‌توان از منظر ماهوی و کارکردی، سندی سیاسی ـ حقوقی دارای مؤلفه‌های مهم حقوق اساسی دانست.