بررسی قراردادهای هوشمند و دیجیتلی از دیدگاه فقه اسلامی

الملخص

در آغاز قرن بیست ویکم، نوع جدیدی از قراردادهای الکترونیکی تحت عنوان «عقود یا قراردادهای هوشمند و دیجیتلی (Smart Digital Contract) وارد عرصه تعاملات دیجیتال شده اند. این قراردادها که از طریق تکنالوژي بلاکچین، کُدهای رمزنگاری شده و به وسیلهٔ اینترنت منعقد می‌شوند. پرسش‌های اساسی را مطرح ساخته اند؛ ازجمله: عقود هوشمند چیست؟ خصوصیات و ویژگی های بارز این عقود کدام اند؟ آیا قواعد عمومی قراردادهای سنتی در خصوص این نوع عقود قابل تطبیق است؟ تفاوت ارکان عقود هوشمند با عقود سنتی در چیست؟ ماهیت شرعی قراردادهای هوشمند و دیجیتالی چگونه ارزیابی می‌شود؟ آیا این قراردادها در شریعت اسلامی مجاز هستند یا خیر؟این تحقیق با بهره‌گیری از روش کتابخانه‌ای و رویکرد توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است؛ بدین‌گونه که نظریات فقهای معاصر دربارهٔ عقود هوشمند از منابع مختلف گردآوری، سپس بیان، تحلیل و نقد گردیده است. در ادامه، تعریف برگزیدهٔ عقود هوشمند و عناصر تشکیل‌دهندهٔ آن از دیدگاه فقه اسلامی بررسی و تبیین شده است. ارزش علمی این پژوهش در بررسی مفهوم و ویژگی‌های قراردادهای هوشمند و دیجیتالی، مطالعهٔ تطبیقی ارکان آن‌ها از دیدگاه فقه اسلامی و نیز تبیین ماهیت و حکم شرعی این نوع قراردادها نهفته است.